Anadolu Bereketinin Simgesi; Efesli Artemis Heykeli

Neolitik dönemden itibaren Anadolu topraklarının yerleşim alanlarında, ana tanrıça kültünün varlığına rastlanılmıştır. Ana tanrıça; toprağın bereketini ve şehrin koruyuculuğunu üstlenmektedir. Anadolu’ nun özellikle tarım yönünden zenginliği, ana tanrıça modelinin tamamen toprakla ilişkilendirilmesine sebep olmuştur. Ana tanrıça adına heykelcikler yapılmış, şükranlarını sadece ana tanrıçaya sunmuşlar ve yaptıkları tapınaklarla onu yüceltmişlerdir. Hitit uygarlığı, ana tanrıçalarını ‘Kubaba’ adıyla çağırmış ve bu isim, Friglerle birlikte ‘Kibele’ haline dönüşmüştür.

 

Kibele, yunun kültürünün etkisiyle Artemis’e dönüşse de kendi özündeki belirgin özelliklerini korumayı bilmiştir. Yunan mitolojisinde ki Artemis, doğanın olduğu kadar avcıların da koruyucusudur. İkiz kardeşi Apollo’nun doğumunda, annesinin çektiği acıyı görerek evlenmeme yemini edip, bakire kalmıştır. Bu nedenle, bakirelerin tanrıçası da sayılabilir. Fakat, Efesli Artemis tamamen tanrıça Kibele’ yi andırmaktadır. Tasvirlerinde onun doğurganlığını, bereketini ve şehirlerin, tabiatın, hayvanların koruyucusu olduğunu betimlemişlerdir. Dünyanın 7 harikasından biri sayılan devasa tapınak onun adına Efes şehrinde yapılmıştır.

1956 yılında Efes’ te yapılan kazılarda iki adet Artemis heykeli bulunur. Arkeologlar, bu heykellerden birini ‘Güzel Artemis Heykeli’ diğerini de ‘Büyük Artemis Heykeli’ olarak isimlendirirler. İki heykel de bugün Efes Müzesinde sergilenmektedir. Güzel Artemis, roma döneminde yapılmış olup doğunun izlerini taşımaktadır. Büyük Artemis heykelinin başının üzerinde üç katlı kule bulunur. Bu onun şehrin koruyucusu olduğunu sembolize eder. Tanrıçanın ensesinde dolunay biçiminde büyük bir disk vardır. Artemis bozulmamış aydır ve alnında ki hilal ile Yunanlı Artemis gibi onun da ay tanrıçası olduğuna vurgudur. Güzel Artemis heykelinin boynunun iki yanında 5 adet kartal başlı aslan (grifon) bulunmaktadır. Gerdanlığında, burçları, hakimi olduğu güneş-ay-gezegenler döngüsü kozmolojiyi yansıtır. Göğüs bölgesinde yaklaşık 40 kadar, düzenli bir sırada betimlenmiş meme tasviri dikkat çekmektedir. Yapılan son çalışmalar, aslında meme olarak düşünülen bu tasvirin boğa testislerini ifade ettiğini göstermektedir. Bu betimleme, ana tanrıçanın bereketine yapılmış bir övgüdür. Etek kısmında, dörtgen plakalar halinde hayvan betimleri göze çarpar. Her dörtgenin içinde boğa, keçi, aslan, arı, grifon, sfenks bulunmaktadır. Bu betimleme, Artemis’ in doğa ve kozmik enerji üzerinde ki hükmünü ifade eder ve tamamen Efesli Artemis’ e özgüdür.

 

 

 

 

 

Ali Kanal
Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Heykel bölümü mezunu
Heykel Sanatçısı
Sanat Karavanı Yazarı

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
NASA, Apollo’nun Ay Görevinden 4000’den Fazla Fotoğrafı Yayınladı

Bugüne kadar bir çok tartışmaya konu olan "Apollo'nun Ay Macerası", NASA tarafından paylaşılan serüvenin fotoğraflarıyla ya son bulacak ya da...

Kapat