Athena’nın Simgesi, Ölümün Habercisi !

“Başında Phlegeton sularıyla ıslanan bir gaga, tüy, kocaman gözler yarattı. Değişti, tüyle kaplandı sarımsı gövdesi. Büyüdü başı; kıvrıldı, uzadı tırnakları. Güçlükle titredi kımıldayan kolunda tüyler. Yıkımların ulağı, uğursuz sayılan, bütün ölümlerin kaçındığı baykuş derler buna.”
Ovidius, Dönüşümler V. Kitap 545

Ovidius’un dizelerine baktığımızda baykuşun uğursuz bir sembol olarak belirtildiği aşikar. Yunan kültüründe bilgeliğin simgesi olan bu kuş, Roma kültürüne uğursuz, yıkım getiren olarak geçmiştir. Erken Roma Dönemi’nde evin kapısına çivilenmiş bir baykuş ölüsünün, evi baykuşun daha evvel neden olduğu kötülüklerden koruduğuna inanılmıştır. Julius Caesar’ın, Augustus’un, Agrippa’nın ölümlerinin bir baykuş tarafından öncesinden bildirildiği de söylenmekte. Yunan mitolojisindeki inanışa göre, Athena dünyaya indiği zamanlar ölümlülere baykuş olarak gözükmekte.Athenanin-Simgesi-Olumun-Habercisi-1

Onların ölümü temsil etmesi, aslında bir nevi haberci olmalarından ötürü. Ölüm getiren kuş olarak tarihe geçmesinin örneği olan bir efsaneye göz atalım. Köyün birinde, bilgenin öleceğinin enerjisini hisseden bir baykuşun her gün belli aralıklarla gelip bilgenin evinin çatısında çığlıklar attığı söylenir. Köyün bilgesi ise bunun manasını biliyor ve kendine bir çırak yetiştirmek istiyor. Bunun üzerine yetenekleri olduğunu düşündüğü bir genç ile çalışmaya başlıyor. Ona tüm bildiklerini öğretecek vakti olmadığının da farkında. Birkaç önemli bilgiyi verdikten sonra ona baykuşu korumasını ve ona bıraktığı yazıtlarını okuyarak öğrenmesini tembihliyor. Bilgenin öleceği gece, baykuşun çığlıkları tüm köyde yankılanıyor. Ertesi gün bilgenin öldüğünü öğrenen köylüler, buna çatıdaki baykuşun sebep olduğunu söyleyerek onu öldürmek istiyorlar. Buna engel olmak isteyen bilgenin genç yardımcısı ise köylülere bir türlü söz geçiremiyor çünkü onlar baykuşun lanet getirdiğine çoktan inanmışlardır. Baykuşu kurtarmak isteyen genci de laneti koruduğu ve şeytana yardım ettiği gerekçesiyle öldürüyorlar. O günden beri bir çığ gibi lanetli oldukları inancı büyümüştür.

Bunun gibi daha birçok efsaneye sahip olan bu bilge hayvanlar hakkındaki yanlış bilgiler yüzünden nesilleri tehlikeye bile girmiştir.

Aslında, başarı ve şansın anahtarı olan bilgelik simgesi bu canlıları yakından tanıyalım.

Athenanin-Simgesi-Olumun-Habercisi-2

Antarktika hariç dünyanın her yerinde, ağaç kovukları, harabeler, kuleler, terk edilmiş kuş yuvalarında yaşamaktadırlar. Gece avlanan yırtıcı kuşlardır. Ömürleri ortalama 60-70 yıldır. Boyları 18-70 cm arasında değişir. 123 kadar türü vardır. Bunlardan en çok bilinenleri; alaca baykuş, ak baykuş, cüce baykuş, puhu, kukumav ve peçeli baykuştur.

Başları büyük ve tüylüdür. Kuyrukları kısa olmakla beraber, kanatları enli ve uzundur. Bir kısmının kanat açıklığı, bir adam boyuna ulaşır. Serçe kadar küçük olanları da vardır. Gagaları kıvrık, pençeleri keskin, kanca tırnaklı ve döner parmaklıdır. Kuvvetli pençeleri avına kenetlenir. Kavramaları o kadar sıkıdır ki, inatçı bir baykuş tarafından tutulan insan bileğini kurtarmanın yolu, hayvanın ayak kirişlerini kesmektir.
Baykuşlar tam bir sessizlik içinde avlanır. Bütün vücudu yumuşak ve ince tüylerle kaplıdır. Tüylerinin, uçuş sırasında susturucu etkisi olduğundan, bu esnada hiç ses çıkarmaz. İri gözleri, başlarının yanında değil önündedir. Aşırı büyüklükteki gözleri, göz oyuğunda hareket edemez. Ama baykuş boynunu 300 derecelik alan içinde rahatça çevirerek çevresini kontrol edebilir. Dişi baykuş erkeklerinden daha iridir.  2-10 yumurta yumurtlarlar. Kuluçka süresi 30-40 gündür. Yumurtadan çıkan yavruların göz ve kulakları kapalıdır. Yavruların yuvada kalma süresi değişkenlik gösterir.

Baykuşların görme ve işitme kabiliyetleri son derece hassastır.Tam karanlıkta görme kabiliyetleri yoktur. Az bir ışık, avlarını yakalamak için yeterlidir. Gözlerindeki ağ tabaka sarı renklidir. Büyütücü özellik sağlar. Gözlerinde esas olarak çubuk (rod) duyu hücreleri mevcuttur. Bu hücrelerde “mor ışık görüntüsüne” sebep olan kimyasal bir madde bulunur. Rod hücreleri, en küçük bir ışığı bile kimyasal bir sinyale çevirirler. Böylece insanın sadece bir ışık parıltısını fark ettiği yerde baykuş, buradaki cismi bütün detayları ile görür. Bütün kuşlarda üst göz kapağı alttakine geldiği halde baykuşlarda olay tam tersinedir.

Baykuş Fm

Çok az ışıkta avlarını yakalayabildikleri gibi, zifiri karanlıkta da işitme duyularıyla yerini tespit ederek yakalarlar. Kulakları, en küçük hışırtıyı işitebilecek duyarlıktadır. Hassas kulaklarıyla, gecenin sessizliğinde yere düşen bir iğnenin sesini bile işitebilirler.

Baykuşun geniş yüzü, nispeten sert ve kavisli tüylerle kaplıdır. Tüyler bir kepçe gibi sesleri toplar ve kulağa yansıtır. Bazı baykuş cinslerinin kulak delikleri öyle büyüktür ki, başın yan tarafını tamamen kaplar. Ayrıca baykuşların başı geniştir ve kulakları diğer kuşlara göre birbirinden daha uzaktır. Böylece ses dalgası bir kulağa çarptıktan sonra diğerine gelir. Baykuş bu son derece küçük zaman aralığı içinde sesin geldiği yönü tayin eder. Baykuşların ilginç özelliklerinden biri de kulaklarının perdeli oluşudur. İstedikleri zaman açar, istediklerinde kaparlar. Dinlenme halinde ve yavaş uçuşlarında kulak perdesini açar, hızlı uçuşlarında ise kaparlar.

Göz ve kulaklarının hassaslığının daha az işe yaradığı gündüzlerde, tüneklerinde uyuklar veya ağaç dallarında güneşlenirler. Tüylerinin rengi, bulundukları çevreye uygun olduğundan fark edilmeleri zordur. Haşin yırtıcı kuşlardır. Kendilerinden büyük hayvanlara saldırmaktan çekinmezler. 70 cm boyuna ulaşan puhu, yıkık yerlerde ve orman kenarındaki ağaçsız kayalıklarda yuva yapar. Tavşan, fare, ev kedisi ve kümes hayvanlarına saldırdığı gibi kartalları dahi kaçırtır. Gece yırtıcıları olmakla beraber kar baykuşları, gündüz de avlanırlar. Kar baykuşunun tabii yaşama çevresi, soğuk kutup bölgeleridir. Buranın gündüz geçen yaz ve gece geçen kış aylarında normal beslenmelerini devam ettirirler. En büyük düşmanları gündüz yırtıcılarıdır. Atmaca, şahin ve kartallara karanlıkta sessizce saldırarak tüneklerinde onları ustaca avlarlar.

Athenanin-Simgesi-Olumun-Habercisi-4

Baykuşlar eski çağlardan beri insanların ilgisini çeken hayvanlardır. Haklarında çok şey söylenmiştir. Baykuşun ötüşünü ölüm haberi veya uğursuzluk sayanlar bile olmuştur. Esasen baykuşlar faydalı hayvanlardır. Bir peçeli baykuşun bir gecelik fare avı, on kedinin yakaladığından fazladır. Kemirgen sayısını avlayarak kontrol altında tutan atmaca gibi hayvanlardan daha çok fayda sağlar. Çoğunun menüsünde, kemirgen ve diğer küçük zararlı hayvanlar başta yer alır. İki kilometrelik bir arazide baykuşlar, senede 24 bin kadar fare, kemirgen, haşere gibi zararlı hayvan avlarlar. Birçok ülkede kanunlarla korunarak çoğaltılmaya çalışılmaktadırlar. Ayrıca mavi rengi gören tek kuş türüdür, gece avlanırlar ve gecenin şeytanları olarak bilinirler. Aslında bu böyle olmamalıdır. Bilimsel olarak baykuşların görüşü çoğu kuş ve hayvana göre daha açıktır. Bizim ve diğer canlıların göremediği birçok enerjiyi tespit edebilirler ve tehlikeli olanları ise haber verirler; mesela ölüm enerjilerini. Baykuşlar oldukça iyimser hayvanlardır. Ne yazık ki nesli tehlikede olan canlılar listesinde yerini almakta.

Bayku? Ve Mitoloji

Mitolojik tanrıçalardan olan Athena (diğer bir adıyla Minevra), Zeus’un kızı olarak meydana gelmiştir. Zeus, babası Kronos gibi, oğlan doğuracağını düşündüğü için çocuklarından birinin isyan ile tahtından olacağı korkusuna kapılıp karısı Metis’i yutar. Altı ay sonra şiddetli baş ağrıları çeker. Buna bir türlü anlam veremeyen Zeus yardımcısı Hephaistous’u yanına çağırır. Ondan büyük bir balyozla kafasına vurmasını ve içindekini çıkarmasını ister. Önce tereddüt eden yardımcı Zeus’un gazabından korkarak bunu yapar. İşte o anda bir kız çocuğu kalkanı ve kılıcıyla Zeus’un kafasından çıkar bu Minevra’dan başkası değildir. Bilgelik tanrıçası Athena, resimlerde ona eşlik eden bir baykuşla tasvir edilir. Bundan dolayı baykuşun zekâyla güçlü bir ilişkisi olduğuna inanılır ve tanrıların bir elçisi olarak kabul edilir. O zamandan beri Zeus’un kızı olmakla birlikte aynı zamanda savaşın tanrıçası olarak tanınır; çünkü o hiç bir savaşı kaybetmez. Athena’nın üç tane temsili vardır: Mızrak, savaşı; zeytin dalı, barışı ve zaferi; baykuş ise bilgeliği simgelemektedir.

Athenanin-Simgesi-Olumun-Habercisi-6

İnsanoğlu geçmişte, inanma ihtiyacıyla aradığı tanrıların çoğunu göklerde bulmuştur. Gök, birçok kattan oluşmaktadır ve tanrıları da en üst katta yer almaktadır. Göklerde aradıkları tanrılara yine göklere yükselen kuşlar aracılığıyla ulaşabileceklerine inanmış olmalılar ki mitoloji ve tarihte birçok simgesel kuşlardan bahsedilmekte. Bunlardan biri de baykuş. Birçok tanrı ile özdeşleşmiş, sonrasında da başka kültürleri de etkilemiştir.

Romalılara göre baykuş, ölüler diyarından geliyordu ve yakın bir ölümün habercisiydi. Sezar öldürülmeden az önce de baykuşların haykırışları duyulmuştu. Romalılar Avrupa’nın orta kesimlerine yayıldıkça kendi düşünce ve kültürlerini de beraberlerinde taşıdılar. Aslında taşıdıkları daha önce etkilenip benimsedikleri Babil ve Mısır kültürlerinin kalıntılarıydı. Avrupa, Asya ve Afrika’nın birçok bölgelerine yayılmış olan Romalılar baykuş hakkında Babilliler ve Mısırlılar zamanında kalan görüşleri benimsediler ve kuşu bir uğursuzluk sembolü olarak kabul ettiler. Bir dönem cadılarla birlikte adı anılan bu hayvan, daha da ileri gidilerek uğursuzluğu savuşturmak adına yakılıp külleri nehirlere savrulmuştur.

Kızılderili kültüründe, bilgelik, algı, ayırt etme ve hileyi anlama özelliklerinin öğreticisi olarak düşünülür. Baykuşların tüyleri başka kuşların tüyleriyle karışmamalı ve sorumsuzca kullanılmamalıdır; çünkü şifaları çok güçlüdür. Kırmızı bir beze sarılan baykuş tüyü şifalıdır. Böylece kötülüklerden uzak tutacağına inanılır. Bazı kabileler ise, baykuş tüyüne dokunmazlar. Baykuş paradoks ve gizin; yaşam ve ölümün, dinlenmenin, dişiliğin, karanlığın ve bilinmeyenin öğretmenidir.

Kızılderili kültüründe ayrıca baykuşların, büyücülerin yardımcısı olduğuna inanılır. Bu nedenle birçok Kızılderili toteminde baykuş motifine rastlamak mümkündür.
Kuşları içerisinde maviyi gören tek kuştur baykuş.

Günümüzde Avrupa ve İngiliz kültüründen geldiği sanılan birçok inanışın kökeninde, Romalıların ele geçirdiği yerler arasında taşıdıkları inanış ve davranış biçimleri vardır. Babilliler ve Mısırlılar için baykuş nasıl bir uğursuz yaratıksa, şeytan ve ölüm nasıl geceleri ortaya çıkıyorsa, Avrupa ve İngiliz kültürlerinde de öyledir. Roma ordularının ulaşamadığı kuzey bölgelerinde ise baykuş hala bir uğur sembolü olarak kabul edilir.

Athenanin-Simgesi-Olumun-Habercisi-7

Bir başka efsaneye göre, Tanrıça Athena, baykuşun gece görme yeteneğinden çok etkilenmiş ve gece kuşu olan kargayı görevinden azat ederek yerine baykuşu getirir. Baykuş, Athena’nın göremediklerini görüp tanrıçayı olanlardan haberdar eder. Tanrıçanın kendisine ait bu baykuşun adı ‘Athene Noctua’ olarak geçer (diğer adıyla Küçük Baykuş) ve Acropolis’in koruyucusudur aynı zamanda. Antik Yunan paraları üzerinde baykuşun olmasının bir sebebi de, baykuşun ticaret üzerinde de koruyucu etkisi olduğuna inanılmasındandır. Rivayete göre baykuşa gece görme yetisini kazandıran, içinden gelen sihirli bir ışıktır.

Athenanin-Simgesi-Olumun-Habercisi-8

Antik Yunan Çağı’nda baykuşlar ordunun da koruyucusu olarak görülür. Bunun sebebi, Athena’nın bilgeliğin yanı sıra (Ares’ten farklı olarak) Savaş Tanrıçası olmasına, baykuşun da Athena’nın simgesi olmasıdır. İnanışa göre, savaş sırasında Yunan ordusunun üzerinden uçan bir baykuş, zafere işarettir.

Baykuşun mitolojideki yeri bununla sınırlı kalmıyor. Ovidius’un ‘Dönüşümler’ adlı eserinde Ascalaphus’un bir baykuşa dönüşmesi anlatılır. Efsanede, Ascalaphus, Hades’in bahçesinde dolaşan Persephone’nun bir nar tanesi yiyerek orucunu bozduğunu görür. Orucunu bozan Persephone, gün ışığına çıkma umudunu yitirmiştir. Ascalaphus onu ihbar eder. Bu duruma kızan Demeter, Ascalaphus’u bir baykuşa çevirir.

Uğursuzluğu ve ölümü sembolize eden baykuş, günümüzde bu inancı kırmakta. Özellikle son yıllarda bu inanışın aksine, yanında bir baykuş figürü taşımanın uğur getirildiğine inanıldığı ve ‘efsunlu hayvan’ tabiriyle anıldığı bir gerçek. Hatta çoğu moda şirketi baykuşun bu namını avantaja çevirerek baykuş koleksiyonları çıkarmaya başlamıştır. Birçok tekstil ve aksesuar ürünlerinde baykuş desenlerine rastlamak mümkün.

Athenanin-Simgesi-Olumun-Habercisi-9

Athenanin-Simgesi-Olumun-Habercisi-10

Olur da bir gün, bir baykuş görürseniz, kendinizi şanslı sayabilirsiniz. Çünkü onlara her zaman her yerde rastlamak kolay olmuyor.

Athenanin-Simgesi-Olumun-Habercisi-11

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Mitolojiden Bir Esinti: Eros’un Aşk ‘Ah’ı

           Okeanus kızı Eurynome ile evlendi Zeus, Güzelliği  görenleri büyüleyen uyum tanrıçayla Üç kızı oldu ondan,Kharitler,üç...

Kapat