Bülbülün Ölümü: Harper Lee

“Alabama doğumlu olan yazar Harper Lee, Huntington Koleji ve Alabama Üniversiteleri’nde okudu. Bir süre Alabama’nın Oxford kentinde eğitim gördükten sonra, Eastern Air Lines’ta işe girdi. Birkaç kısa hikâye yazan Lee, 1960 yılında ünlü Bülbülü Öldürmek romanını yazdı,” diye başlar Vikipedi Harper Lee’yi anlatmaya. İşin arka yüzünü hiçbir zaman söylemez bize. Ne zorluklarla yaşadı, yazmak için nelerden vazgeçti diye bahsetmez hiç. Hiç. Biz birazcık değinelim yine de. Değinmezsek bülbülleri üzeriz.

Bulbulun-olumu-Harper-Lee-1

Alabamalı bir avukatın kızı olan Nelle Lee, yazmak ve çalışmak için 1949 yılında New York’a taşındı. Arkadaşları Michael ve Joy, 1956 yılında ona unutulmaz bir Christmas hediyesi verdiğinde bir bilet acentesinde çalışıyordu. Bu yazmak için işini terk edebileceği miktarda paraydı. Hediyenin yanında bir de not vardı: “Ne olursa olsun bir yıl işini bırak ve yaz lütfen. Cristmas’ın kutlu olsun.”

Lee, bu olağanüstü hediyeyi iyi değerlendirdi, sonunda ortaya çıkan eser bütün dünyanın alkışladığı Bülbülü Öldürmek oldu.

Peki Lee yazmayı nerden öğrendi? Lee, yakın komşuları olan Truman Capote’yle çocukluk arkadaşıydı. Babası Amasa Coleman Lee, sadece Atticus Finch’e ilham vermedi, o çocuklara yazmaları için ilham veren eski bir Underwood daktiloyu hediye eden kişiydi aynı zamanda.

harper-lee-truman-capote

O, Capote’den, Scout Finch’in çok öfkeli arkadaşı Dill Harris’i bile modelledi. Edebi çıraklık orada sona ermedi. Lee, onun yaratıcı olmayan, soğukkanlılıkla gibi kurgusal çalışmalarında da Capote’ye destek verdi ancak Capote başarısızlığından sonra onun sevgisine kredi vermedi ilişkileri soğuk bir iklime doğru evrildi. Çiftin ortaklığı çok yakındı ve bu yakınlık Bülbülü Öldürmek romanını aslında Capote’nin yazdığı dedikodularını dahi gündeme getirdi. Aksine kanıtlara rağmen, Lee’nin ikinci romanının yayınlanmasını müteakiben sorular yeniden ortaya çıktı, hatta durum iki yazarın eserlerinin dil analizinin istenmesine kadar gitti. Dedikodu kısmına girmeyeceğiz işin tabii ki, sadece önemli yerlere değinsek kâfi.

Eğer hâlâ okumayanlar varsa, kitabın tanıtım bültenini de şuraya iliştirelim:

“1960 yılında yayımlandığından bu yana bütün edebiyatseverlerin gönlünde özel bir yer edinen, Pulitzer ödüllü Bülbülü Öldürmek, Amerika’nın güneyinde yaşanan ırkçılığı ve eşitsizliği bir çocuk kahramanın, Scout Finch’in gözünden anlatıyor.  Harper Lee, kullandığı yalın ama çarpıcı dil aracılığıyla adalet, özgürlük, eşitlik ve ayrımcılık gibi hâlâ güncel temaları, Scout’ın büyüyüş öyküsüyle birlikte dokuyarak, iyilik ve kötülüğü hem bireysel hem de toplumsal düzeyde mercek altına alıyor. Bir “zenci”nin haksız yere suçlanması üzerinden gelişen olaylar; önyargılar, riyakârlık, sınıf ve ırk çatışmalarıyla beslenen küçük Amerikan kasabasının sınırlarını aşıp, insanlar arası ilişkide adaletin ve dürüstlüğün önemini anlatan evrensel bir hikâyeye dönüşüyor. Etkileyici gerçekliği ile ürperten, “insani” vurgusuyla sarıp sarmalayan, çağdaş dünya edebiyatının en önemli örneklerinden biri olan bu klasik roman, Ülker İnce çevirisiyle tekrar Türkçede.” diyor Sel Yayınları, arka kapakta. Doğrudur. Kitabın kapağını da koyalım, adettendir.

Bulbulun-olumu-Harper-Lee-2

Monroeville, Alabama, Bülbülü Öldürmek’teki Maycomb için sadece bir ilham değildi. Lee hayatının çoğunu bu uyuşuk kasabada geçirmeyi seçti. O, buraya aşıktı. Ve sevdiği kasabayı tüm dünyaya anlattı.

Bulbulun-olumu-Harper-Lee-3

Bülbülü Öldürmek daha sonra sinemaya da uyarlanır, hem de bir yıl gibi kısa bir süre sonra. Başrolde de Gregory Peck vardır. Ve Oscar Ödülü’nü kazanır. Az bile. Bu romanın böylesine büyük başarı sağlamasının nedeni, olayların çocuk ruhuna ve hayal gücüne uygun bir şekilde değerlendirilmesi olarak gösterilir.

Bulbulun-olumu-Harper-Lee-4

Şimdi ölümüne mi geldi sıra? Tabii ki hayır. İyi yazarlar ölmez. Ne diyordu?

“İstediğin kadar saksağanı vur vurabilirsen ama unutma, bülbülü öldürmek günahtır.”

Teşekkürler Harper Lee, bülbüller için…

Mehmet Alkaç

İstanbul Kültür Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde okur. Dedalus Kitap, Aylak Adam Yayınları, Zeplin Kitap, Fabula Kitap ve Dante Kitap için çeşitli dosyaların editörlüğünde görev yapar. Öykü üzerine çalışır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Dünyanın En Etkili Kanaat Önderleri Listesi

Time dergisi tarafından 2015 yılının en etkili 100 kişisinin seçildiği listeye ülkemizden de değerli bir isim, Orhan Pamuk katıldı. Bu...

Kapat