Şu an Okuyorsun
Filme Gitmeden Önce: “Dune” Evreni

Filme Gitmeden Önce: “Dune” Evreni

I must not fear.

Fear is the mind-killer.*

Amerikalı yazar Frank Herbert‘ın ilk olarak 1965’te yayımladığı bilim kurgu romanı Dune, dünya çapında bir şaheser olarak kabul ediliyor. Öyle ki, ilk kitabı takiben bir seriye dönüşen hikaye; Dune (1965), Dune Mesihi (1969), Dune Çocukları (1976), Dune Tanrı İmparatoru (1981), Dune Sapkınları (1983) ve Dune Rahibeler Meclisi (1985) olarak 6 kitaptan oluşuyor.

Kendi bilim kurgu evrenini yaratan Herbert, hikayesini çeşitli mesajlarla süsleyerek okuyucuyu o evrenin içine dahil ediyor. Okuyucuya; tıpkı J.R.R. Tolkien’in Lord of the Rings, George R.R. Martin’in Game of Thrones evreni gibi orijinal, kendi terminolojisi, karakterleri, yaratıkları ve gezegenleri olan bir hikaye sunuyor.

Caladan Gezegeni

Bu devasa evrenin ilk beyaz perde uyarlaması ise ünlü yönetmen David Lynch tarafından 1984’te yapılıyor. Bir kesim tarafından sevilse de olumsuz eleştiriler alan film, günümüzde pek hatrı sayılır bir üne sahip olamıyor. Şimdilerse ise ünlü Fransız yönetmen Denis Villeneuve tarafından beyaz perdeye tekrar aktarılan hikaye, 22 Ekim 2021’de seyircisi ile buluşacak. Villeneue’nin uyarlamasında başrollerde; Timothée Chalamet, Zendaya, Rebecca Ferguson, Oscar Isaac ve Jason Momoa gibi isimler yer alıyorlar.

Ben de ilk kitaptan yola çıkarak kitabı okumayanlar için, küçük bir Dune evreni kılavuzu hazırladım. Cannes’daki ilk gösterimiyle büyük sükse yaratan filme gitmeyi düşünüyorsanız, fikir sahibi olmanızda bu yazının oldukça katkısı olacaktır. Şimdi, kitabın konusunu açıklayıp bir sonraki yazımda ise bir terimler sözlüğü bırakacağım. Karşınızda Dune evreni!

Fotoğraf: Paul Atreides rolünde Timothée Chalamet

1. Kitabın Konusu ve Karakterleri

Yaklaşık 10.000 senesinde ve sonrasında geçen zamanda, Dük I. Leto Atreides, Caladan gezegenine hükmeden Atreides Hanedanlığı’na mensup bir liderdir. Odalığı (evli olmadığı hayat arkadaşı, kitapta Türkçesi bu şekilde verilmiş) Leydi Jessica ve oğlu Paul Atreides ile kalesinde yaşamaktadır. Caladan, sularla çevrili, sürekli yağış alan ve refah seviyesi yüksek bir gezegendir. Caladan ve dahi birçok gezegen, Padişah İmparator IV. Shaddam Corrino tarafından yönetilen Koloni’ye bağlıdır (Star Wars’taki gibi Galaktik İmparatorluk’a bağlı koloniler ve onların senatörleri olarak düşünebilirsiniz). Birtakım oyunlar sonrasında gün gelir ve Dük Leto, Shaddam’ın emri ile önceden Harkonnen Hanedanlığı tarafından yönetilen ve Dune olarak da bilinen Arrakis gezegenine atanır. Harkonnen Hanedanlığı ve lideri Baron Vladimir Harkonnen (Stellan Skarsgård), Leto’nun ve ailesinin en büyük düşmanıdır. Dune gezegeni ise tamamen kumlarla çevrili bir çöl gezegenidir.

Fotoğraf: Dük I. Leto rolünde Oscar Isaac ve Gurney Halleck rolünde Josh Brolin

Paul Atreides ise henüz 15 yaşında genç bir delikanlıdır. Bir Bene Gesserit (bir tür kadim okul mensubu rahibe) olan annesi Jessica ve babasının yetenekli adamları; Duncan Idaho, Gurney Halleck, Dr. Wellington Yueh ve Thufir Hawat tarafından yetiştirilmiştir. Diğerlerinden farklı olarak Hawat, bir mentanttır. Yani bir tür insan-bilgisayardır.

Fotoğraf: Duncan Idaho rolünde Jason Momoa

Küçüklüğünden beri dövüş sanatları ve liderlik eğitimleri ile donatılan Paul Atreides, Bene Gesserit yöntemlerini de etkin bir biçimde kullanmaktadır. Bir gün annesi tarafından Rahibe Ana Gaius Helen Mohiam ile tanıştırılır. Bu tanışma sırasında gerçekleştirilen Gom Jabbar testi (insanlık testi) Paul’un hayatını tamamen değiştirecektir. Paul’un elini bir kutunun içine koymasını emreden Mohiam, ona dayanılması çok zor olan bir acı hissettirir. Paul, “Kuisatz Haderah” (Kwisatz Haderach, seçilmiş kişi) olduğunu kanıtlar nitelikte bir performans sergiler. Babasının mecburi taşınma kararı ile Arrakis’e gidecek olan Paul, tüm dengeleri alt üst edeceğini daha gitmeden belli eder.

Fotoğraf: Timothée Chalamet

Her şeylerini toplayan Atreides Hanedanlığı ve mahiyetindeki askerler, Arrakis’e iniş yapar. Her şey tam olarak bu noktada başlar. Dune gezegeni, Harkonnen – Atreides savaşlarına ve Bene Gesserit’e bağlı Missionaria Protectiva’nın yaydığı kurtarıcı Mesih olarak görülen “Muad’Dib” kehanetinin gerçekleşmesine şahitlik edecektir.

– SPOILER İÇEREN ALAN-

Atreideslerin Arrakis’e yerleşmesi ile birlikte gelişen olaylar, Paul Atreides’in nasıl “Paul Muad’Dib” olduğunu anlatan olaylardır. Kısa bir süre sonra Dr. Yueh tarafından ihanete uğrayan Dük Leto, Baron tarafından ele geçirilir ve intihar ederek hayatını sona erdirir. Baron ele geçirdiği Arrakis’e “The Beast” olarak bilinen zalim yeğeni Glossu Rabban‘ı (Dave Bautista) atar. Diğer yeğeni Feyd-Rautha’yı ise veliahtı olması için yetiştirir.

Fotoğraf: Chani rolünde Zendaya

Baron’un komplosu ile birlikte Leto’nun adamlarının her biri farklı bir yere savrulur. Komplodan sağ çıkmayı başaran Paul ve kız kardeşi Alia’ya hamile olan annesi Jessica, çöllere doğru bir yolculuğa çıkar. Bu yolculukta, Idaho ve ekolojist Dr. Liet-Kynes‘in yardımları ile bir süre ayakta kalırlar. İlerleyen günlerde ise bir Fremen lideri olan Stilgar ve adamları ile karşılaşırlar. Bu karşılaşma, Paul’un Muad’Dib oluşuna ve rüyalarında gördüğü sevgilisi Chani (Kynes’in kızı) adlı genç kız ile tanışmasına yol açar. Baharat sayesinde geleceği ve tüm gelecek olasılıklarını gören Paul, Fremenlere liderlik ederek hakkı olan Arrakis’i bir savaş sonrasında geri alır. Özetle kitapta, din aracılığı ile kutsal bir lider haline getirilen ve özel yeteneklere sahip Paul’un, cihat amacıyla tüm evrene hükmetmesi anlatılır.

Fotoğraf: Timothée Chalamet ve Leydi Jessica rolünde Rebecca Ferguson

-SPOILER ALANI BİTTİ-

2. Dune Gezegeni

Dune (Arrakis) Gezegeni

Kitabın ve dolayısıyla filmin nasıl bir atmosferde geçtiğinin anlamak, ancak Dune gezegeninin yapısını anlamak ile mümkündür. Dune olarak bilinen Arrakis; hiçbir şekilde yağmurun yağmadığı, çok nadir hayvan ve bitki türünün bulunduğu, her yeri çöller, kumullar ve kayalar ile kaplı bir gezegendir. Arrakis’in Güneş’i bembeyaz ve Ay’ı iki adettir. O kadar kurak bir yerdir ki damıtıcı giysi olmadan dışarı çıkmak intihar ile eş değerdir. Bu özel yapım giysi ve ağız tüpü, kişiyi sıcaktan korumakla beraber; insanın terini ve gün içindeki çıkardığı sıvıları damıtarak tekrar içmesini sağlamaktadır (evet, bu kulağa hem iğrenç hem mantıklı gelen kısımdı).

Ayrıca Bakınız

Kumsolucanı (sandworm)

Çöllerle kaplı Dune’u kıymetli yapan tek şey ise melanj (melange) adı verilen baharattır. Hayati değeri olan bu baharat, kullananlarda bağımlılık yapmaktadır ve kara borsası dönecek kadar kıymetlidir. Çölün içinde taşınabilen fabrikalarla çıkarılan baharatın en büyük düşmanı ve de dostu, kumsolucanlarıdır (sandworm). “Şeyh Hulud” (Shai Hulud) olarak anılan bu yaratıkların en büyüklerinin boyutu 450 ila 900 metre arasında değişmektedir. Bedenleri, art arda sıralanmış halkalardan oluşan solucanların hassas noktası sudur. Su, onları zehirlemektedir. Yiyecek kaynakları ise baharattır, ama aynı zamanda baharatın oluşmasını sağlayan da onlardır. Sese karşı oldukça hassas olan solucanların, insanların yürüdüğü ve de baharatın çıkarıldığı yere gelmemesi mümkün değildir. Solucanlarla başa çıkabilen ve onları sürebilen tek halk ise Fremenlerdir. Büyük zahmetlerle elde edilen baharatın ticari dolaşımını ise CHOAM Şirketi sağlamaktadır.

Fotoğraf: Dr. Liet-Kynes rolünde Sharon Duncan-Brewster

Dune’un en önemli halkı ise Fremenler denen yerlilerdir. Yönetenler tarafından sayıları 5.000 gibi bilinse de kendilerini siyeçlerinde çok iyi saklayan Fremenlerin sayısı 5.000.000’u geçmektedir. Çöl şartlarına tamamen ayak uydurmuş olan bu insanlar, İmparatorluk askerleri olan Sardaukarlar‘dan çok daha iyi savaşmaktadırlar. Kimsenin gidemediği çölün derinliklerinde melanj baharatını çıkartmaktadırlar. Baharat yüzünden gözlerinin tamamı maviye dönüşen Fremenler için “su” kutsal olan en önemli elementtir. O kadar değerlidir ki gözyaşı dökmek bir lükstür, ölen vatandaşlarının suyunu (kanını) temin etmek ise hayati bir gerekliliktir. Fremenlerin gezegendeki en önemli amacı, Dr. Kynes önderliğinde Dune’u, yeşil ve yeryüzünde suların aktığı bir gezegene dönüştürmektir.

Fotoğraf: Stilgar rolünde Javier Bardem ve diğer oyuncular

3. Salusa Secundus ve Wallach IX

Herbert, ilk kitabında Caladan ve Dune dışında iki gezegenden de kısaca bahseder. İlki olan Salusa Secundus, insanların hakkında çok fazla şey bilmediği bir hapishane gezegenidir. İmparator ve mahiyeti Kaitain’e taşındıktan sonra hapishane gezegenine dönüştürülmüştür. Dedikodulara göre, Corrino Hanedanlığı’na mensup Padişah İmparator’un Sardaukar askerlerinin, bu gezegendeki suçluların yetiştirilmesi ile oluşturulduğu söylenir. Yani, Shaddam’ın yenilmesi güç ve acımasız askerleri aslında suçlular takımıdır.

Wallach IX ise Laoujin sisteminin 9. gezegenidir. Bene Gesserit Rahibe Okulu’nun bulunduğu gezegendir. Çok daha sonra hain planların yapıldığı bir yuvaya dönüşecektir.

Özetle; genel çerçevede baktığımızda, yönetenler arasındaki savaşlara ve yönetilenlerin bu maddi-manevi savaşlardan kendilerini kurtarmaya çalışmalarına şahit oluyoruz. Yani, bir yerlerde yine taht savaşları var ve bu savaşlar, insanların canına mal oluyorlar. Dune’u farklı kılan şey, birçok orijinal etmenin olması ve Paul Muad’Dib gibi önemli bir portre çizilmesidir. Zeki, çok iyi dövüşen ve geleceğin kapılarını aralayan bu genç adamın liderliği, tüm evreni değiştirecektir.

*Korkmamalıyım. Korku, aklın katilidir.

Kaynak: HERBERT Frank, Dune, İthaki Yayınları, İstanbul 2015.

Bu yazı sana nasıl hissettirdi?
Emin Değilim
0
Heyecanlı
0
Hüzünlü
0
Mutlu
0
Şaşırtıcı
0
Yorumları Gör (0)

Leave a Reply

Your email address will not be published.

© 2011 Sanat Karavanı, Tüm Hakları Saklıdır.

Yukarı Kaydır