Fuseli’nin ‘Kabus’ ‘Bela’sı

Sanat’ta Romantizm akımı 18. yüzyıl sonu 19. yüzyıl başında başlar ve dönemi, önceki dönemlerden ayıran en büyük özelliği Kant, Schlegel ve Hegel gibi ünlü Alman düşünürlerinin dini ve toplumsal dogmaları yıkarak bireyi merkeze almalarıdır. Bu bireysel merkezcilik tabii olarak sanatı ve sanatçıyı da etkilemiştir. En önemli ressamlarından ‘Kâbus’ adlı başyapıtı bize kazandıran Henry Fuseli’dir. Asıl adı ‘the nightmare’ olan eserde ‘mare’ eski İngilizce’de ‘kısrak’ veya ‘Ay’ın karanlık yüzü’ anlamlarına gelmektedir. Yatağın dışına sarkmış bir kadın ve onun üzerine oturmuş incubus (karabasan ve ya iblis), gözleri çıldırmış bir hayvanın gözlerine benzeyen at. Korkulu bir rüyanın ortasında kadını yakalamış olan incubusun tehditkâr bakışlarının seyirciye doğru olması izleyeni de resmin içine dahil ederek korkuları ile yüz yüze getirmektedir. Eserin adında geçen ‘mare’ kelimesi özellikle kullanılmıştır Ay’ın karanlık yüzüne işaret etmekten ziyade  kişinin karanlık yanları ile baş başa kaldığı vakitlerin gece oluşu ve ayrıca at mânâsına geldiği için temsilen siyah atı resmetmiş olması ressamın dehasını ortaya koymaktadır. Fuseli, bu eserden dört adet çalışmıştır bunun sebebi hiç şüphesiz yorumcuların beyan ettiği gibi kavuşamadığı sevgilisinin eşine  gönderme yapmak olamaz. Öyle düşünsek bile Doğu Klasiklerinden olan Leyla ile Mecnun hikayesinde Leyla’nın gerdek gecesinde İbn-i Selam’a,’bana dokunma bana aşık bir peri var.’ dediği anı resmetmiş olması gerekirdi.

Resim yüzyıllardır çeşitli konulara öncülük etmiş devlet yöneticilerine hiciv olarak kullanılmış, karikatürize edilmiş hatta başyapıt diyebileceğimiz iki sinema filminden bile bahsedebiliriz. 1986 yapımı Ken Russell’in ‘Gothic’ diğeri 2014 yapımı Alex van Warmerdam ‘Borgman-Bela’ filmleridir.

Her iki filmde adeta resmin şerhi-açıklayıcısı olmuştur. Ken Russell, bireyin korkularını, kendisi ile yüzleşme sancısını ele alırken;Warmerdam ise tamamen dışarıdan gelebilecek olan insanın hayatını kâbusa çevirebilecek olaylar veya kişilerle resmi adeta ince ince örmüşlerdir.

Meryem Günana
Işık Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim yüksek lisans.
Ressam.
Sanat Karavanı Yazarı.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Roger Waters Yeni Albümünden İlk Klibi Yayınladı!

İngiliz müzik grubu Pink Floyd’un dünyaca ünlü solisti Roger Waters, uzun yıllardan sonra hazırladığı ‘Is This the Life We Really...

Kapat