Hollanda’da Lale Çılgınlığı ve Jan van Goyen

“ 1630’lu yıllarda, bir denizci, soğan sandığı bir şeyi yediği için Hollanda hapishanesine atılır. Aslında soğan sanıp yediği şey, bir lale soğanıdır ve denizcinin oburluğunun karşılığı o günün koşullarında, bir mürettebatın 12 aylık beslenme maliyetine denk gelmektedir.”

Ekonomistte yer alan ve bu bilginin yer aldığı makaleye göre, muhtemelen uydurma olan bu hikaye, devrin lale çılgınlığını anlatmak için dilden dile dolaşır. Lale çılgınlığını ise şu rakamlar daha net anlatabilir. 1630’lu yıllarda, fiyatlarda çakılma yaşanana kadar, bir lale soğanının fiyatı üç ay içerisinde 20 katına çıkar, hatta bazı türler, Hollanda’da lüks bir evin maliyetine kadar ulaşır.

Kıta Avrupa’sına gelen zenginlikle beraber, Osmanlılardan Hollanda’ya getirilen lale soğanları, üzerinde spekülasyon uygulanan ilk emtia olmuştur. Dünyanın ilk vadeli işlem piyasası olma özelliğini taşıyan bu mallar, değerinin hızla yükseldiği dönemde, birçok yatırımcıyı hayli zengin etmiştir. Birikimlerini bu piyasada değerlendiren isimlerden biri ise, ünlü Hollandalı ressam Jan van Goyen’dir. 1596-1656 yılların arasında yaşayan Jan van Goyen, kendisini bu piyasaya girmekten alıkoyamaz. Ancak diğer birçok yatırımcı gibi gözden kaçırdığı bir şey vardır : Bu balon bir gün patlayacak ve birçok yatırımcısını iflasa sürükleyecektir.

Fiyatların hızla yükselişi sırasında yatırım yapan Jan van Goyen, Şubat 1937’de birkaç yatırımcının lalelerine alıcı bulamamasıyla başlayan çöküş zincirinde, kaybedenlerden biri olacaktır. Tüm yatırımcılar lalelerini ellerinden çıkarmak istemişler, ancak karşılarında hiçbir alıcı bulamamışlardır. Lale fiyatları yerle bir olur.

Bu çöküşün Jan van Goyen’in sanatına etkisi ise hayli olumlu olur. Borçlarını ödemek için sanatını kullanmaktan başka çaresi olmayan Jan van Goyen, 1200’den fazla resim, 800’den fazla da çizim yaparak, Hollanda tarihinin en üretken ressamlarından biri olur.

Özellikle manzara resimlerinde varlık gösteren Jan van Goyen’in bazı eserleri ise aşağıdaki gibidir.

Jan-van-Goyen-1

Jan-van-Goyen-2

Jan-van-Goyen-3

Jan-van-Goyen-4

Jan-van-Goyen-5

Jan-van-Goyen-6

Kaynaklar

Mankind, The Story of All of Us Belgeseli – History Channel

www.economist.com

www.rijksmuseum.nl/

Cansu Tazegül

Orta Doğu Teknik Üniversitesi iktisat mezunu. Seyahat, sinema, fotoğraf ve edebiyatla yakından ilgileniyor.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
MEVSİMİN SON KAÇAMAĞI: PAMUKKALE

Uzun yaz tatillerinin sona ermesi ve kışın yüzünü göstermesiyle, ufak kaçamakların rotası da değişti. Plajlardan kayak tatillerine geçmeden bu ara...

Kapat