Jonathan Swift’ten “Mütevazı Bir Öneri”

Birçok yazar; toplumların eksik ve olumsuz yönleriyle ironik bir şekilde dalga geçerek eleştiri yapma yoluna gitmiştir. Bu amaç ile yazılan eserler, “hiciv” sanatının ortaya çıkıp gelişmesinde büyük bir role sahiptir. İrlanda kökenli yazar Jonathan Swift, eserlerinde “hiciv” sanatını en iyi kullanan yazarlardan biridir. Buna en iyi örnek, “Güliver’in Gezileri”ni gösterebiliriz. Temelde “Güliver’in Gezileri”, Lemuel Güliver’in serüvenlerini anlatan bir eserdir ancak derinlerdeki anlamları incelenildiğinde, dönemin İngiliz siyasi ve dini kurumlarına yöneltilmiş ağır bir eleştiri olduğunu görürüz. “Güliver’in Gezileri” ve içerdiği eleştiriler başka bir yazımın konusu olacak. Bu yazımda, yine Jonathan Swift’in bir eseri olan “Mütevazi Bir Öneri –A Modest Proposal-“den kısaca bahsetmek istiyorum.

jonathan-swift

(Jonathan Swift, 1667-1745)

“Mütevazı Bir Öneri,” 1729 yılında yazılmış sarkastik bir yergidir. J. Swift bu eserde, içinde bulundukları durumdan kurtulmak için en küçük bir çaba göstermeyen İrlanda ulusu ile ağır bir şekilde dalga geçmiştir. 18. yüzyılda İngiltere’den ayrılan İrlanda, İngiltere’nin uyguladığı ambargolar sonucu sefil bir duruma düşmüş ve büyük bir kıtlık döneminin içine girmiştir. Tarihçilerin betimlemelerine göre;  üstü başı yırtık ve peşinde bir sürü çocuk ile dilenciler, dönemin İrlanda’sının sokaklarında kol gezmekteymiş. J. Swift’in eleştirdiği noktalardan biri, ellerinde genç nüfus ve verimli topraklar olan İrlanda halkının tembelliğidir. Bütün bu yoksulluğa rağmen çalışmaktan erinen İrlandalılar, hala elini İngiltere’ye açmaktaymış. Gelişmelerden bihaber olan İrlanda, İskoçya ve İngiltere’nin sömürülerinden sık sık nasibini almış. Ailesini geçindiremeyen ve çocuklarını doyuramayan halk, o dönemde sanayi devrimiyle birlikte iş gücü ihtiyacı artan İngiltere’ye birer işçi olarak çocuklarını satmaya başlamış. “Mütevazı Bir Öneri”, bütün bu durumları sarkastik bir şekilde eleştirir.

 Eseri okumak isteyenler için eserin içeriğiyle ilgili bilgi içeren bir sonraki paragrafı okumadan atlamalarını öneririm.

Yazar eserine, “İrlanda’daki yoksulların çocuklarının, ailelerine ve ülkelerine yük olmalarını önlemek ve onları topluma yararlı kılmak üzere, mütevazi bir öneri” diyerek başlıyor. Buraya kadar her şey çok normal, değil mi? Yazarımız toplumun aydın bir bireyi olarak topluma yararlı bir öneri sunmaya hazırlanıyor. Ancak eseri okumaya devam eden okuyucu, hiç de masum olmayan bir öneri ile karşılaşıyor. J. Swift, öneri olarak çocukların etinden yararlanılmasını sunuyor. Burada bahsedilen kısaca şudur: Yeni doğmuş çocuklar bir yaşına kadar iyice beslenip, tombullaştırılacak ve zengin ailelerin yemek masasına gitmek için satılacak. Yazarın hesaplamalarına göre; bir çocuğun bir yaşına gelene kadar masrafı 2 şilin olacaktır ve 10 şiline satılacaktır. Çocuk başına 8 şilin kar eden aileler, çocuğun ileriki yaşlarındaki masraflarından da kurtulmuş olacaklardır. Ayrıca, erkekler besi hayvanlarına verdikleri değeri üretken eşlerine de verecek ve onlara şiddet uygulamaktan kaçınacaklardır. J. Swift, bir yaşındaki bir çocuğun etinin ne kadar lezzetli olabileceğinden de bahseder.  Amerikalı bir arkadaşının; bir yaşında sağlıklı, iyi beslenmiş bir çocuğun; buğulama, kızartma, fırınlama veya haşlama olarak, çok lezzetli, besleyici, yüksek değerde bir besin olduğunu söylediğini de okuyucuya aktarır. J. Swift eser boyunca, bu işten nasıl ve ne kadar kar edileceğini anlatır. Bunlara ek olarak, bu yöntem ile hızlı nüfus artışının da önüne geçileceğinden bahseder.

“Mütevazı Bir Öneri”, İrlanda halkının tembelliğini eleştirmesinin yanı sıra politik ve dini konuları da eleştirir. Sınıf farklılıkları, eserde eleştirilen başlıca politik temalardan biridir. Üst sınıfın alt sınıfı hiç önemsemediğine ve gerektiğinde onları afiyet ile yiyebileceğine atıfta bulunur. Dinsel olarak, Protestan Kilisesi’nin fakir halkı önemsemediğini ve böyle bir öneriyi bile ahlaki kurallar içine dahil edebileceğini söyler. Bu durumda, kilisenin de üst sınıf için hizmet ettiğini söyleyebiliriz.

jonathan-swift-mutevazi-bir-oneri

Sonuç olarak, J. Swift bu eserinde aç gözlü insanoğlunun kendinden güçsüz olana neler yapabileceğini söyler. Bana göre bu eser, İrlanda toplumuna “Ey İrlanda, titre ve kendine gel!” mesajını iletmeye çalışıyor. Yazarın eserde sunduğu önerinin özeti şu: “Mademki çocuklarınızı beslemekte zorluk çekiyorsunuz, onları satarak yoksulluktan kurtulun. Hem çocuklar, hem de siz açlık ve sefaletten kurtulmuş olursunuz. Nasıl olsa sizi yemeye doymayan zenginler ve toprak sahipleri var ve çocuklarınız da onların hakkı olmalıdır.” Eserin bütününü ele aldığımızda, “Sefillikten ve yoksulluktan kurtulmak isteyen bir toplum, sahip olduğu genç nüfusu daha yararlı kullanmalıdır.” çıkarımını yapabiliriz.

Anlaşılacağı üzere,“Mütevazi Bir Öneri” okunması gereken müthiş bir eser. Ancak kötü bir yanı var, o da çok kısa olması. Bu nedenle okurken tadı damağınızda kalıyor. Siz daha üzerinizdeki şoku atlatamadan eserin sonuna geliyorsunuz. Bunun haricinde, “Mütevazı Bir Öneri”, sarkastik yergileri ile okuyucuyu kendinden geçiren harika bir eleştiridir.

 

 

Bünyamin Özcan

Pamukkale Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı mezunu, İngilizce Öğretmeni. Edebiyat seven, fotoğraf çeken, doğa ile içi çe olmayı seven bir Sanat Karavanı yazarı. Amatör olarak tiyatro ve pantomim ile uğraşmışlığı var. Dolayısıyla tiyatro oyunları izleyip, eleştirmeyi sever. Hayatın anlamını kitaplarda aramaya devam ediyor.

2 Comments

  1. serhat hoca

    20 Mart 2017 at 18:29

    kardeşim e-blog’una sağlık, güzel bir özetleme yapmışsın,
    detaylı analiz arayanlar bir zahmet eseri okusun…

  2. Seda

    01 Nisan 2017 at 23:38

    Çok güzel anlatmışsınız imrendim bu konuyu derste daha yeni görmüş biri olarak

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Dünyaca Ünlü Yazar Truman Capote’nin Külleri 43 bin 750 dolara satıldı!

'Tiffany’de Kahvaltı', 'Soğukkanlılıkla’ gibi kitapların dünyaca ünlü yazarı Truman Capote'nin külleri 43 bin 750 dolara satıldı. Los Angeles'ta yapılan; Rusya, Almanya, Çin,...

Kapat