OSMANLI’NIN İLK FEMİNİST DERGİSİ KADINLAR DÜNYASI VE PROLETER ŞAİRİ YAŞAR NEZİHE

Osmanlı İmparatorluğu’nun II. Meşrutiyet döneminde yayın hayatına başlayan ve yazar kadrosu dahil yöneticilerinin kadın olduğu, ilk kez Müslüman Türk kadınlarının fotoğraflarının basıldığı feminist bir dergi: “Kadınlar Dünyası”. 1913’ten 1921’e kadar yayın hayatına devam eden bu derginin kurucusu Nuriye Ulviye Mevlan Civelek, derginin ilk sayısında bu dergiyi neden kurduğunu şöyle anlatmıştır:

“İlerlemek ve yükselmek için hem pratik cesaretin hem de ruhsal cesaretin, başka bir deyişle çağdaş kişiliğin önemi konusundaki düşüncelerim artık iyice olgunlaşmıştı. İçinde yaşadığımız uyanış devrinin ve kurulan toplumun temelini oluşturan sosyal bilimlerin ışığında, (kadınların ilerlemesi için) gerekli olan (adımları) cesaretle gerçekleştirecek bir gazete çıkarmaya giriştim.”

Bu derginin en büyük ilkelerinin arasında “kadınların hak ve hukuku tanınmadıkça erkek yazılarına yer verilmeyeceği” maddesi var.

Elbette Nuriye Ulviye tek başına gerçekleştirmedi bu devrim niteliğindeki girişimi. Dönemin önde gelen kalemleri güçlü kadınlar bu devrimin bir parçasıydı. Hatta mezhep ayrımı yapmayan bu dergi, sayfalarını dünyanın her yerinden kadın gazetecilere açtı. Time Gazetesi muhabiri Grace Ellison ve Berliner Tageblatt muhabiri Odette Feldmann bu misafir yazarlardan birkaçı.

Kadınlar Dünyası’nın savunduğu kadın-erkek eşitliği, özellikle çalışma hayatındaki eşitlik, tam anlamıyla kelimelerin gücü sayesinde o dönem vücut buldu. O dönem Posta-Telgraf Nezaretinde kadınlara çalışma hakkı verilmiyordu; verilse dahi bu kesinlikle erkeklerle eşit koşullarda gerçekleştirilmiyordu. Bunu protesto eden ve sayfalarında bu konuya sıklıkla yer verip eşitlik arayan Kadınlar Dünyası bu arayışı şu sözlerle anlatıyor:

“Kadınlar Dünyası’nın 164. sayısında Posta-Telgraf Nezareti’ne alınan kadınların maaşlarının azlığından yakınmış zam istemiştim. Bir kısım erkekler bu basit dileğimden nedense ürkmüşler; tüm memurluk alanını ve memurluk işlerini, kadınların işgal edeceğini ve sonunda kendilerinin elleri böğürlerinde aç kalacakları kararına varmışlar. Ve hatta bazı erkekler, işi dergimize mektuplar yazarak yardım istemeye kadar bile vardırarak, zayıflıklarını da gösterdiler. Biz bu mektupları tabii ki, özel bir dikkatle okuyoruz ve böylece erkek ruhunu ve karakterini daha iyi inceleyebiliyor ve anlayabiliyoruz. Bu mektuplardan bir tanesi, gerçekten merhametimize dokundu. Kadın ruhu ya, acıdık ve teselli etmek istiyoruz: Feminizmin gayesi yalnız kadınlığın hayatını değil, kadınlıkla beraber erkeklerin hayatını da düzenlemektir. Ve her ikisini de, insan olmaları nedeniyle daha rahat ve daha mesut yaşatmaktır. İyi eğitim yapmış, bilgisiyle, becerisiyle ve zekâsıyla işini güzelce yöneten ve gelecekte de bir eş ile yaşayacak ve evlatlarını da yaşatacak bir kız, neden sahip olduğu kabiliyetlere uygun bir maaş aramasın ve istemesin de, senelerini boş yere geçirsin? Ve aldığı maaş bilgisiyle, becerisiyle, zekâsıyla ve işiyle aynı ayarda olmayınca neden feryat etmesin; sussun ve miskin miskin otursun? İşte azizim, feminizm bu miskinliği kabul edemez.”

Ve nihayetinde kadınlar en doğal hakları olan çalışma hakkını (eşit koşullarda) kazanmışlardı.

Mutlaka Bakınız  Merak eden, araştıran, paylaşan herkes için SALT Ulus


Kadınlar Dünyası desteğiyle Telefon İdaresi’nde çalışma hakkı kazanan kadınlar, 1913

Ve bence, Kadınlar Dünyasının en dikkat çekici yazarlarından biri: Proleter Şair Yaşar Nezihe. İşçi ve emekçilerin haksızlıklarla mücadelesinin simgesi haline gelmiş 1 Mayıs için Türkçe ilk şiiri yazan kadın şair.


Ey işçi
Bugün hür yaşamak hakkı seninken
Patronlar o hakkı, senin almışlar elinden. Sa’yınla edersin de “tufeyli”leri zengin
Kalbinde niçin yok ona karşı, yine bir kin?
…………………………………….

100 yıl geçmiş olsa bile, eksik parçaları tamamlamaya çalışıyoruz. Toplumsal cinsiyet eşitliği için okuyup yazıyor, çiziyoruz. Anlamaya, anlatmaya öğretmeye çalışıyoruz. Başlattığınız yolda azla yetinmiyoruz. Kadın olduğumuz için sinmiyor, boyun eğmiyoruz. Siz önder ve güçlü kadınlar, katkılarınız sonsuz. Minnet ve sevgiyle, en içten teşekkürlerle…

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Yönetmen Emir Kusturica Kırım’da konser Verecek!

Dünyaca ünlü Sırp yönetmen Emir Kusturica, bu kez müzisyen kimliğiyle sevenlerinin karşısına çıkıyor. Kusturica, kurduğu 'The No Smoking Orchestra' adlı...

Kapat