Sanatı işlevsel kılan iki farklı anlayış: ROMA VE YUNAN SANATINDA PROPAGANDA

İlk çağda, savaşçı bir toplumda hayat bulan Roma sanatının, siyasi erkin gücünü göstermek üzere “propaganda” amaçlı ilerlediği ve icra edildiği; Yunan sanatının ise propagandadan uzakta, yalnızca estetiğe önem veren bir sanat anlayışına sahip olduğu söylenmektedir. Peki propaganda tam olarak nedir? Propaganda: Bir öğreti, düşünce veya inancı başkalarına tanıtmak, benimsetmek ve yaymak amacıyla söz, yazı vb. yollarla gerçekleştirilen çalışmadır.(TDK) Buradan hareketle diyebiliriz ki bu kavram, sadece siyasi ve politik içerikli bir kavram değildir. Yani Romalı Konstantin’in, sadece baş kısmı tonlarca ağırlığında olan heykeli ne kadar siyasi erkin propagandasıysa; bir Yunan tapınağı olan Parthenon frizlerindeki figürlerin hepsinin genç, dingin ifadeli, kaslı ve çırılçıplak tasvir edilmesi de, Perikles’in ve toplumun çoğunluğunun “ideal insan görünümü” düşüncesinin bir propagandasıdır. Her iki sanat da egemen olan erki veya düşünceyi kabullenmeyen insanları ötekileştirmektedir.

capitoline02

Konstantin’in heykeli

LapithsVsCentaurs

large-wall-plaque--elgin-marbles-nude-horseman-parthenon-sculpture

 

Releif Sculptures from the frieze around the Parthenon Block V. From the Parthenon of the Acropolis Athens. A British Museum Exhibit known as The Elgin Marbles

Parthenon, Akropolis

Roma ve Yunan sanatı, günümüze kadarki sürece, bir çok açıdan olduğu gibi bu açıdan da esin kaynağı olmuştur. Bilindiği üzere, yukarıda bahsettiğim Konstantin heykeli propaganda dışında; halka korku salma ve mevcut iktidarı pekiştirme işlevlerini görmektedir. Günümüze yakın bir zamanda da buna benzer bir heykel Saddam Hüseyin tarafından Firdevs Meydanı’na dikilmiştir. Heykelin boyu tam 12 metredir. Ancak bu heykel ABD işgalinden sonra yıkılmıştır. (Bknz: Firdevs Meydanı Olayı) Bu heykeli yıkan ABD güçlerinin ta kendisidir. Peki heykeli neden yıktılar? ABD kuvvetleri, heykeli estetik ve teknik açıdan yetersiz mi bulmuştu? Tabi ki hayır.

ABD kuvvetleri, heykelin temsil ettiği güç, iktidar ve propaganda kavramlarına saldırmış, böylece Irak halkına ve Saddam Hüseyin’in kendisine açıkça bir mesaj vermiştir. 

06

89839_0

Daha da yakınlaşalım günümüze. 2012’de Polonya’nın Varşova kentindeki bir Yahudi gettosuna, dizleri üzerine çökmüş ve dua eder bir halde tasvir edilmiş Adolf Hitler’in heykeli dikilmiştir. Ülke ikiye bölünmüştür. Kimisi öğretici olarak nitelemiştir bu heykeli kimisiyse provakasyon. Sahi, o heykeli oraya dikenlerin amacı sizce ne olabilir?

hitler-diz-coktu-polonya-karisti--2918595

Görüldüğü üzere, bir çok açıdan karşılaştırılan ve birbirine zıt bir çok özelliği barındıran Roma ile Yunan sanatının ortak özelliklerinden biri de propagandadır. Evet, Yunanlılar düşünce ve estetik açısından, Romalılar ise hukuk ve devlet düzeni açısından Batı Uygarlığı’na çok şey katmıştır. Ama bir düşüncenin propaganda halinde sanat eserlerine yansıtılması ve sanatın işlevselliğinin ön plana çıkarılması açısından bu iki uygarlık, tüm dünya sanatlarına öncül olmuştur.

 

1 Comment

  1. Tuğçe ışık

    Tuğçe ışık

    26 Ocak 2015 at 22:04

    Çok keyifli bir yazı olmuş, emeğine sağlık.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
İstanbul Sanatçı Filmleri Festivali Başladı

İstanbul Modern bu sene Uluslararası Sanatçı Filmleri festivaline ev sahipliği yapıyor. 2008 yılında Londra’nın köklü sanat kurumu Whitechapel Gallery’nin girişimiyle...

Kapat