Tarihi Denizde Yüzdürmek

Akademisyeninden ressamına, şairinden fotoğraf sanatçısına kadar deniz aşığı birçok insanın buluşma noktası, 360 Derece Araştırma Grubu. Arkeologlar, tarihçiler, denizciler, mühendisler ve deniz gönüllüleri tarafından 2004 yılında İzmir’in Urla ilçesinde kurulan ve deniz araştırmaları yapan grup, eski dönem tekneleri, gemileri ve kayıkları arkeolojik verilere bakıp dönemin tarihsel özelliklerine dayanarak yeniden inşa ediyor. Grup,  deniz tarihi araştırmalarının geniş kitlelere ulaştırılmasını ve tarihin yeniden canlandırılmasını amaçlıyor. Buna da “Deneysel Arkeoloji” adını veriyor.

tarihi-denizde-yuzdurmek (6)

tarihi-denizde-yuzdurmek (2)

Tarihin izindeki parçalar olmalıyız diyen grup, projeleri üretme yoluna çıkışını şöyle anlatıyor;
“Grup üyelerinde var olan doğa ve tarih sevgisi, gündelik yaşam koşuşturmalarının önüne geçmeye başladığında kendimizi bunun içi bir şeyler yapmak zorunda hissettik. Tarihe bilimsel gözle baksak da tarihçi değildik. Doğayı sevmek ve onu sadece gözlemlemek yetmeyecekti. Tarihin bize bıraktığı izleri sürerken, o izlerdeki parçalar olmalıydık. Olmalıydık ki, geçmişi ve o zamanlar doğayla iç içe olan insanın yaşamını gerçekten anlayabilelim. Tarihin masalsı algılanışına alternatif projeler üretmeye karar verdik.”

tarihi-denizde-yuzdurmek (5)

Dünyanın pek çok bilinmeyene sahip geçmişi var. Bunu yaşamak, tatmak ve anlamak için yola koyuluyorlar. Geçmişi canlandırmak istiyorlar. Binlerce yıl önce denizcilerin pusula ve ışık olmadan limanlara nasıl ulaştıklarını, denizde nasıl seyrettiklerini, teknolojinin olmadığı bu çağlarda o gemileri, tekneleri nasıl inşa ettiklerini görmek, anlamak en önemlisi yaşamak istiyorlar. Başarıyorlar da. 12 senedir birçok projeye damgasını vuruyor bu grup. Tüm arkeoloji dünyası onları merakla takip ediyor. İzmir Marsilya Tarihe Yolculuk Gemisi(Kybele), Uluburun Teknesi, Kiklad ve İzmir Kayıkları gerçekleştirdikleri projelerden bazıları.

Bu ismin nasıl ortaya çıktığı sorulduğunda dernek başkanı Osman Erkurt şöyle yanıtlıyor:

“360 Derece bilinmezlik adına düşünüldüğünde çok yönlü ve sonsuz bakış açısı gerektiriyor. Bu şekilde bir duruşu var. İsmimizi de bu yüzden 360 Derece seçtik.”

İZMİR MARSİLYA TARİHE YOLCULUK (KYBELE) GEMİSİ

Milattan önce 6. Yüzyılda Batı Anadolu’daki 12 İon kentinden biri, Phokaia. Bugünün Foça’sında yaşayan Phokaialar, Pers istilasından büyük kitleler halinde yelkenli kürekli tekneleriyle Ege ve Akdeniz’e kaçmış burada da pek çok koloni kurmuş. Her türlü bilgi ve kültürü o zamanın Akdeniz’i şimdinin Avrupa’sına taşımış. Kolonilerden en önemlisi Marsilya. Bu yüzden yolculuk Marsilya’ya! Marsilya Limanı’ndaki Pirinç plakette şu yazıyor: “Bu şehir Milattan önce 600 yılında Anadolu’dan gelen Phokaialılar tarafından kurulmuştur.”
Projenin çıkış noktasının en önemli nedenidir bu yazı.

Proje Akdeniz’in tarihsel ve günümüze kadar gelmiş olan ilişkilerinde Ege’nin etkisini anlatmayı belgelemeyi ve yaşamayı amaçlıyor.

2 bin 400 yıl önceki arkeolojik verilere dayanılarak tıpkı o zamanın bilgi ve malzemeleriyle yeniden inşa edildi Kybele Teknesi. 2009’da tarihi bozmadan Phokaialılar gibi Foça’dan yola çıktı. Hedef Marsilya’ya ulaşmaktı. Göç, Kybele Teknesi ile 2 bin 400 yıl sonra bir daha yaşandı. Kybele, yelken, kürek ve antik navigasyonla antik çağdaki rotasını takip ederek Yunanistan ve İtalya limanlarına uğradı, 54 gün sonra da Fransa’nın Marsilya Limanı’na tarihsel yolculuğunu gerçekleştirdi.
Teknenin burun kısmına çizilen gözler nazarı, kötülükten korunmayı simgeliyor. Bu proje 2009 yılında “Label” unvanı almıştır.

kybele (3)

kybele (4)

ULUBURUN ANTİK ÇAĞ GEMİSİ

Milattan önce 1300 yılında çıktığı seferde Kaş Uluburun açıklarında yakalandığı fırtına sonucu batan ve taşıdığı yükle birlikte Akdeniz’in mavi sularına gömülen Uluburun Teknesi, 1982 yılında bir teknede süngerci olarak çalışan sünger avlamaya denize inen Mehmet Çakır tarafından fark edildi. George Bass ile başlayan kazı çalışması Cemal Pulak başkanlığında 11 yıl sürdü. 3.300 yıl önce ticaret köprüsü olan bu gemi, bilinen en eski deniz batığı, en eski ticaret gemisi batığı ve ilk açık deniz teknesidir. Bilimsel veri çalışmaları hala devam etmekte olan 7 ayrı medeniyet görmüş bu tekne, 20. YY’ın en önemli ilk on buluşu arasında gösterildi. Su altı kazısından çıkarılan eserler, “Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi”nde sergilenmektedir.

360 Derece Araştırma Derneği, “Uluburun-2” adı verdikleri tekneyi o dönemin tekniklerini kullanarak 8 ayda inşa etti. Arkeologlar yapımını inceleyerek eskinin aynısı yeni bir Uluburun yarattı. Uluburun’dan hareketle inşa edilen Uluburun-2, Doğu Akdeniz’i kapsayan rotada seyir halindeyken antik döneme ait bir dizi araştırmayı da hayata geçirdi. Tekne yapımında metal çivi kullanmaktan kaçınan grup, Tunç çağındaki gibi Tahta çivileri iç içe geçirerek Kavela Zıvana adı verilen yöntemi uyguladı. İnşası tamamlanan gemi daha sonra denize indirildi ve Doğu Akdeniz seferini gerçekleştirmek için yola çıktı. Seyahatin rotası, Marmaris-Rodos-Girit-İskenderiye-Port Said-Kıbrıs-Bodrum olmasına rağmen sponsor bulunamadığı için ancak Kıbrıs’a kadar yelken açabildi.

Gemi, Almanya Bochum Bergbou ve New York Metropolitan Müzesi’nde sergilendi.

Uluburun-3 adı verilen batırılmak amacıyla yapılan ahşap gemi de Hayrullah Kes ve 360 Derece Araştırma Grubu tarafından 40 günde yapıldı. Orjinaline uygun olarak yapılan ahşap gemi, Kaş yakınlarında Hidayet Koy mevkiinde deniz dibine indirildi.

uluburun (4)

uluburun (3)

uluburun (2)

KİKLAD KAYIKLARI
Ege Denizi’nin Orta kısmında kuzeyden güneye sıralanan adalar topluluğunun ismi Kikladdır.

360 Derece Araştırma Grubu’nun projesiyle Kiklad kayıkları 4.500 yıl sonra denizde tekrar hayat buldu. Bu proje ile bir adet 14 metre, iki adet 19 metre boyunda toplam 3 kayık üretildi. Bu projeyle ticaret ağını ve bu teknelerle ticaretin nasıl yapıldığını araştırmak, bu araştırmalarla 4.500 yıl öncesinin deniz ve denizcilik  bilgilerine ulaşma fırsatını bulmak amaçlandı.

Kayıklardan biri “Karşıdan Karşıya-MÖ 3. Binde Kiklad Adaları ve Batı Anadolu” sergisinin önemli bir parçası olarak 2011 yılında Sakıp Sabancı Müzesi’nde sergilendi.

kiklad (1)

kiklad (2)
KORDELYA’DAN PASAPORTA İZMİR KAYIKLARI

İzmir kayıkları yıllar önce yoğun ticaret ile gemilerin uğrak yeri olan İzmir’in tüm limanlarını dolduruyordu. Birinci Dünya Savaşı ile azalmaya başlayan İzmir Kayıkları, 1940’ların ekonomik sıkıntıları nedeniyle tamamen yok oldu. Zamanla azalan ve yok olan bu kayıkları kıyılara tekrar kazandırmak için 360 Derece Araştırma Grubu kolları sıvadı. Amaçları İzmir Kayıklarını gelecek kuşaklara taşımaktı. Grup herhangi bir kalıntı bulmak amacıyla, tüm körfezi ve İzmir’in etrafını taradı fakat hiçbir bulguya ulaşamadı. Tek şans kalmıştı: kitaplık taramaları yapmak. Bu aramalar sonucunda İstanbul Deniz Müzesi Kitaplığı’nda Amiral François Edmond Paris’in Souvenırs De Marine kitabındaki çizime ulaştılar. İncelenen çizimin ardından İzmir Kayıklarının yapımına başlandı. Grup, “Kordelya’dan Pasaport’a İzmir Kayıkları” adını verdiği proje ile kayıkları İzmir’e yeniden kazandırdı. 14 adet üretilen kayıkları İzmir Büyükşehir Belediyesi sahiplendi.

İzmir’de yapılan “UNIVARSIADE 2005”te İzmir kayıkları ile “Dostluk Yarışı” düzenlendi.

izmir-kayiklari (1)

izmir-kayiklari (2)

Selin Tekin

Ege Üniversitesi gazetecilik öğrencisi. Tiyatroyla ilgilenir, fotoğraf çeker.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Jacques Louis David

1825. Aralık 29. Bir at arabası, devrin en ünlü ressamının, Jacques Louis David’in cenazesini taşıyarak Belçika sokaklarında ilerliyor. David’in sevenleri...

Kapat