Tiyatroda Bir “Ekip” Olma Hali: Arturo Ui’nin Önlenebilir, Tiyatro Adam’ın Önlenemez Tırmanışı

Ülke tiyatromuz, Güllü Agop ile Türk tiyatro dilinin şekillenmesinden bu yana, daima “ekip” ruhuyla ilerleyen özel tiyatrolar sayesinde ayakta durmuş; en iyi çalışmalarını/dönemlerini de bu “ekip”lerin  hafızalara kazınan projelerinde yaşamıştır: Kent Oyuncuları, Dormen Tiyatrosu, Genar Tiyatrosu, Arena Tiyatrosu, Ankara Sanat Tiyatrosu, Dostlar Tiyatrosu, Devekuşu Kabare, Orta Oyuncular, Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatrosu.

Son yıllarda –özellikle de son on yılda- çeşitli tiyatrolar kurulmasına rağmen bunların birçoğu “ekip” olma halini başaramadığından ya devamlık arz edememişler ya da nitelikli projelerle kendilerini hala duyuramamışlardır. Tiyatro Adam, tıpkı yukarda saymış olduğum, Türk tiyatrosunun lokomotif ve öncü tiyatrolarının felsefesiyle yola çıkmış bir “ekip”.

2007 yılında, konservatuvar mezunu bir grup oyuncu tarafından, sinema yönetmeni Serdar Akar’ın önderliğinde kurulan tiyatro topluluğunu, ilk oyunları olan Hristo Boychev’in yazdığı ve Murat Karasu’nun yönetmiş olduğu “Albay Kuş” adlı çalışmada izlemiştim.  Birkaç sezon sonra da hemen hemen aynı kadro ile Hrito Boychev’in bir başka önemli oyunu olan “Bölge Hastanesi”ni, ekip içinden Fatih Koyunoğlu ve Deniz Özmen rejisiyle izleme fırsatı bulmuştum. İlk olarak dikkatimi çeken durum, Tiyatro Adam’ın “ekip” olarak hareket etmesiydi.

Ekip, 2013-2014 sezonunda Bertolt Brecht’in en önemli eserlerinden “Arturo Ui’nin Önlebilir Tırmanışı” oyununu sahnelemeye başladıklarında o zamanki çalışmalarımdan dolayı gidememiştim. Ancak, şanslıydım ki oyun hala sahnelenmekteydi.

arturo-uinin-onlenebilir-tirmanisi-1

Brecht’in 1941 yılında Finlandiya’da kaleme aldığı oyun; Birinci Dünya Savaşı’nın ardından, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı sürecinde Chicago’da karnabahar tröstlerinin çıkar savaşında oyuna gelerek aldığı rüşvetle suçlu durumuna düşen ve yargılanan Belediye Başkanı Dogsborough’un, kendini aklamak için çete lideri gangster Arturo Ui ve çetesi ile iş birliği yapması sonucunda, Arturo Ui’nin eline geçen durumları kendi çıkarları doğrultusunda kullanarak halk üzerinde kurmuş olduğu baskıyla giderek zenginleşmesi konu edinirken, paralel olarak da aynı dönemde Almanya’da Hitler ve Nazi’lerin iktidara gidişini de ele alır. Arturo Ui de Hitler de cebren ve hile ile yükselmeye başlarlar. Ezen-ezelin/sömüren-sömürülen kavramlarını tiyatro anlayışının temeline koyan Brecht, bu oyununda da iktidar uğruna her yolu deneyen karakterleri, Arturo Ui ve Hitler üzerinden bizlere yansıtır. Ama burada ne Arturo Ui mühimdir Brecht için ne de Hitler. Tıpkı oyunda da dile getirdiği gibi, “Kişilerin yoktur önemi çerçevelerdir var eden dönemi. Alın işte yan yana koyduk iki hikayeyi. Ama siz de görün resmi değil, onu içine alan çerçeveyi!” diyerek, hemen hemen her dönem ve her ülkede karşılanabilecek durumu hicveder.

Her Toplumda Çoğunluk Olarak Arturo Ui/Hitler Vardır

Yücel Erten’in çevirdiği oyunun rejisi Ümit Aydoğdu’ya ait. Yönetmen rol dağılımında, her bir oyuncuya sırasıyla Arturo Ui/Hitler rolünü oynatmış. Bu durum, Epik-Diyalektik Tiyatro anlayışına da oldukça uygun: Karakterle ve de bu durum sayesinde herhangi bir oyuncu performansıyla özdeşleşmemiz engelleniyor.  Aynı zamanda, her biri birinden donanımlı ve yetenekli oyuncuların “solo” performanslarını sergilemesine de izin vermiş Ümit Aydoğdu. Ve yine dönüşümlü olarak da Dogsborough rolüyle de bizleri selamlıyor oyuncu grubu ve de 36 farklı karakteri canlandırmalarıyla da. İzleyici olarak, bu performansları doyasıya izlerken, oyunun sonunda her oyuncunun Arturo Ui olarak final alması da “Her toplumda çoğunluk olarak Arturo Ui/Hitler vardır” çıkarımının seyircide uyanmasına etken oluyor reji.

arturo-uinin-onlenebilir-tirmanisi-2

Dekor ve kostüm tasarımı (sahne tasarımı) oyunculara eşlik eden ikinci oyuncu olarak görev alıyor. Barış Dinçel imzalı sahne tasarımı, tüm işlevselliğiyle performans yapmakta. Performans diyorum çünkü Barış Dinçel imzalı her sahne tasarımı, kendini oyunlarda gösterir. Kendisiyle çalışma fırsatı da bulduğum Barış Dinçel, bu oyunda da sahne tasarımı sanatının bir tiyatro oyununda layıkıyla kullanıldığında nasıl da bir oyuncu gibi görev yapabileceğini seyirciye sunuyor.

Ve Kutsal Oyuncular

Bu oyunda başrol yok. Bu oyunda başrol, sahne üzerindeki tüm ekip. Bu sekiz oyuncu, 36 farklı karakteri aynı anda dönüşümlü olarak oynuyorlar; üstelik akapella olarak da oyunun müziklerini icra ediyorlar. İsimlerini tek tek anmaktan gurur duyduğum meslektaşlarım Aşkın Şenol, Ayça Koyunoğlu, Berk Yaygın, Çetin Kaya, Deniz Özmen, Fatih Koyunoğlu, Gökhan Azlağ, Neslihan Arslan.  Her biri, tiyatro dünyasında unutulan bir şeyi bizlere yeniden hatırlatıyor: Ekip olma hali. Hepsi bir diğeri için sahnede, hepsinin amacı sadece birlikte var olmak; her biri aynı zamanda her şey, her biri aynı zamanda müzik, her biri aynı zamanda Peter Brook’un deyimiyle Kutsal Oyuncu. Can-ı gönülden tek tek kutluyorum hepsini.

arturo-uinin-onlenebilir-tirmanisi-3

Oyundan çıkarken, bir yandan dünya sahnesinde Arturo Ui/Hitler benzeri kişilerin tırmanışların önlenmesini ümit ederken, bir yanda da Tiyatro Adam gibi tiyatro ekiplerinin tırmanışlarının önlenmemesini umut ediyorum.

Yazan: Bertolt Brecht

Çeviren: Yücel Erten

Yöneten: Ümit Aydoğdu

Süpervizör: Serdar Akar

Müzik direktörü: Oktay Köseoğlu

Dekor ve kostüm tasarım: Barış Dinçel

Işık tasarım: Yüksel Aymaz

Afiş\görsel tasarım: Elif Ergür

Sahne amiri: Uğur Aksu

Reji asistanları: Pelin Abay, Serkan Ilgaz

Işık kumanda: Baransel Gürsoy

Dekor ve kostüm asistanları: Öykü Akarca, Merve Durak

Dekor uygulama: Halil Taze

Afiş fotoğrafları: Kıvanç Niş

Oyun fotoğrafları: Emre Mollaoğlu

Oyun fragmanı: Gökhan Akmeşe, Egemen Sençeman

Oynayanlar: Aşkın Şenol, Ayça Koyunoğlu, Berk Yaygın, Çetin Kaya, Deniz Özmen, Fatih Koyunoğlu, Gökhan Azlağ, Neslihan Arslan

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Lana Del Rey Yeni Albümünden İlk Şarkıyı Yayınladı!

Dünyaca ünlü Amerikalı şarkıcı Lana Del Rey, yeni çıkaracağı albümden ilk şarkıyı paylaştı. 2012 yılında çıkardığı Born To Die albümüyle...

Kapat