Zeugma’nın Mona Lisa’sı

Gaziantep’in Nizip ilçesine 10km uzaklıktaki Belkıs köyüne kurulmuş bir antik kentti Zeugma…
M.Ö 300 yılında kurulmuş Kommagene Krallığı’nın 4 büyük şehrinden biridir. Roma İmparatorluğu’na bağlandıktan sonra da “köprü” ya da “geçit” anlamına gelen dünyaca ünlü ismi Zeugma olarak anılmaya başlamıştır.

zeugmanin-mona-lisasi2
Roma doğu sınırının en son kentlerinden biri Zeugma’dır. Bu antik kent bölgenin ticaret merkeziydi ve Antakya’dan Çin’e uzanan tarihi ipek yolu da buradan geçiyordu. Bu nedenle büyük bir ticari kazanç sağlayan ve Fırat manzaralı villalar inşa eden Zeugma 80 bini aşan nüfusuyla dünyanın en büyük ve en zengin kentlerinden biri olmuştur. Yapılan kazılarla birlikte buranın yalnız ticaret değil aynı zamanda sanat merkezi olduğu da ortaya çıkmıştır.

Photographs from Antep Museum
Zeugma deyince herkesin aklına ilk gelen “Çingene Kızı” adı verilen mozaiktir. Hüzünlü gözleriyle dikkat çeken Çingene Kızı, dağınık saçları, çıkık elmacık kemiği ve dolgun yüz hatlarıyla kendisine uzun uzun bakılmasını sağlıyor.
Zeugma Antik Kenti’nde “Menad Evi” adlı verilen bir villanın yemek odası zemininde bulunmuştur. Yapılan kazılarla mekanda bulunan mozaiklerin hemen hemen hepsinin eser kaçakçılarınca kaçırıldığı tespit edilmiştir. Deprem nedeniyle üzerine düşen sütunlar kaldırılınca şans eseri ortaya çıkmıştır. Mozaik büyük ölçüde tahrip olmuştur. Panoda sadece kadın başının figürü kalmıştır. Bu mozaikteki kadın sağına doğru bakmaktadır. Çok kabarık olan saçları ortadan ayrılmış ve ensesinde eşarpla bağlanmıştır. Dar alınlı ve dolgun yüzlüdür. Genelde bu tür mozaiklerin yanında kim olduğu yazarken bunda yazmıyordu. Kim olduğunu çözmeye çalışırken kulaklarında  iç içe geçmiş iki büyük halka küpeyi görürler. Kazı ortamı şakası olarak ilk bulunduğunda ona bu yüzden “Çingene Kızı” demişlerdir. Bu panoyu bu kadar ilginç kılan diğer bir özellik ise siz hangi taraftan bakarsanız bakın gözlerinin sizi takip etmesidir. Mozaikte Çingene Kızı’nın gözlerini etkin kılmak için özel bir teknik kullanılmıştır. Yüzündeki sevinç ve hüznü aynı anda yansıtması da portre sanatında ulaşılan noktayı göstermektedir. Leonardo Da Vinci’nin Mona Lisa’sı da bu teknikle yapılmış eserlere örnektir. Bu özellikleri ile Gaziantep’in simgesi haline gelmiştir.Bir yandan cinsiyeti de tartışma konusudur. Kimisi yeryüzünü simgeleyen doğa tanrıçası “Gaia” olduğunu söyler kimi gözleri ve burun yapısı yüzünden Büyük İskender olduğunu söyler kimi de başının yanındaki asma filizlerinden dolayı Dionysos’un şenliklerinde yer alan menadlardan biri olduğunu düşünür. Çingene Kızı’nın tamamında dirseği dizinde, avucu çenesine dayalı şekilde, bir kayanın ya da taburenin üzerinde öne eğilmiş biçimde olduğu düşünülüyor.

zeugmanin-mona-lisasi3
Çingene Kızı bir süre Gaziantep Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmiş daha sonra da Zeugma Mozaik Müzesi’nde sergilenmeye başlanmıştır. Zeugma Mozaik Müzesi’nin ikinci katındaki özel bir odadadır. Mozaik için yapılan bu odaya labirent biçimli karanlık bir yoldan gidiliyor. Odanın yine karanlık olan yerinde sadece Çingene Kızı aydınlatılmış, bütün ihtişamıyla orada duruyor.

 

Nazlıcan Yazıcı

Hacettepe Üniversitesi sanat tarihi öğrencisi.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Devamını oku:
Zülfü Livaneli’nin Kaleminden ‘Elia ile Yolculuk’ Yayımlandı!

Usta yazar Zülfü Livaneli, Oscar ödüllü yönetmen Elia Kazan ile yolculuğunu 'Elia ile Yolculuk' adlı kitabında anlattı. Dünyaca ünlü sinema...

Kapat