fbpx

Dünyanın En Çok Tasvir Edilen Annesi / Meryem

pieta-isa-meryem

Sanat tarihinin tümünü incelediğimizde, belki de en çok resmedilen figürlerden birinin bir anne olduğunu görürüz. Hristiyanlık inancının temel taşlarından biri, İsa’nın annesi Meryem… Yaygın olarak bilinen hikayesiyle Bakire Meryem. Tanrı eliyle hamile kalan, Tanrı’nın oğlunu doğuran Meryem… Otuz üç yaşında öldürülen oğlunun acısını yaşayan bir anne aynı zamanda.

Günümüzde Hristiyanlıktan bağımsız olarak ikonik bir figür haline gelmiş olan bu anneyi artık, giyim ve takı eşyalarının üzerinde bile görebiliyoruz. Saflığın, masumiyetin, anne şefkatinin bir simgesi haline gelen bu kadın o kadar çok resmedildi ki, tüm örnekleri bir yazıda toplamamız mümkün değil. Fakat birkaç örnekle inceleyebiliriz…

Ayasofya Apsis Mozaiği – Theotokos (Tanrı Anası) Meryem ve Çocuk İsa – 9. Yüzyıl

Ülkemizde bulunan en etkileyici Meryem tasvirlerinden biri, Ayasofya’da apsisin çeyrek kubbesinin orta kısmında bulunan ihtişamlı mozaiktir. İkona kırıcılık döneminden sonraya tarihlenen altın yaldızlı mozaik, 9. yüzyılla tarihlendirilmektedir. Ortodoks inancının ve Bizans’ın klasik Meryem tasvirlerinden biridir. Ağır başlı ve vakur duruşuyla güçlü bir anneyi temsil eder. Kendisine özgü lacivert, dökümlü ve kapalı elbisesi ‘maphorion’uyla dünyadaki diğer Meryem tasvirlerinden ayrılır, bu tasvir şekli Bizans’a aittir.

Michelangelo – Pieta – Vatikan – St. Pietro Bazilikası -1499

Kucağında ölmüş oğlu İsa’yı taşıyan Meryem tasvirlerinin genel adı Pieta’dır. Dünya’nın en meşhur Pieta’sı ise şüphesiz ki Michelangelo’nundur. Aynı zamanda sanatçının imzasını taşıyan tek heykelidir. Meryem’in elbisesinin çapraz kuşağına boydan boya adını yazmıştır.

Çarmıhtan indirilen oğlunu kucaklayan Meryem, oldukça genç tasvir edilmiştir. Yüzünde zamandan ve mekandan sıyrılmış, dalgın bir ifade vardır. Gelmiş geçmiş en başarılı ölü tasvirlerinden kabul edilen İsa’nın bedeni ise, adeta annesinin kucağına yığılmıştır. Yüzünde bir tevekkül hali vardır…

Fra Angelico – Meryem’e Müjde – İtalya -Floransa, San Marco Manastırı -1434

Meryem’in İsa’yı doğuracağının müjdesini Başmelek Gabriel’den aldığı ikonik bir an…  Müjde sahnesinin en bilinen örneklerinden biri olsa da, Fra Angelico’nun eserini diğerlerinden ayıran önemli bir detay vardır; detaysızlık. Müjde sahnesi tasvirlerinde genellikle kullanılan, bekareti ve saflığı sembolize eden beyaz zambaklar gibi detaylar bu duvar freskinde görülmemektedir. Bazı sanat tarihçileri tarafından bunun nedeni, freskin bir manastır duvarına yapılmış olmasıyla açıklanmaktadır. Rahipler bu hikayeyi zaten oldukça iyi biliyorlardı, Fra Angelico’da bunu gözeterek detaylara girmemiş, olayın kendisine odaklanmıştır. Oldukça Avrupai görünümüyle Meryem, her zamanki ağır başlı tavrındadır.

Giotto, Ölü İsa’ya Ağıt, İtalya, Padova, Cappella degli Scrovegni, 1306

Giotto, Ölü İsa’ya Ağıt, İtalya, Padova, Cappella degli Scrovegni, 1306

Rönesans’ın muhteşem perspektif anlayışının oluşturulmasını başlatan ressam olarak bilinen Giotto, ifadenin gücünü kullanmaktan çekinmeyen bir ressamdı. Çarmıhtan indirilen oğlu İsa’nın başını tutan Meryem’in yüzünde her zamanki vakur duruşunun aksine, derin bir acı ve keder ifadesi var. Giotto, Meryem gibi kutsal bir figür olsa da, hiçbir annenin böyle bir acı karşısında sakin kalamayacağına kanaat getirmiş olmalı…


Velazquez – Meryem’in Taç Giymesi – Madrid – Prado -1636

Apokrif (Kanonik olmayan, gerçekliği doğrulanmamış) bir İncil sahnesi olan bu sahne, çileli anne Meryem’in mükafatlandırıldığı andır. Baba-Oğul-Kutsal Ruh üçlemesinin, Meryem’i cennete kabul edip taç giydirmesini anlatır. Ayaklarının dibinde meleklerle, sonunda oğluna kavuşmuş ve cennetin kraliçesi ilan edilmiştir.

Dünyanın en çok tasvir edilen annesi Meryem, her ne kadar kutsal kabul edilen bir dini figür olsa da kendisine sorulmadan yazılan, kaderini yaşamak zorunda kalmış bir kadının öyküsünü anlatır bizlere. Her zaman ağır başlı, her zaman sakin…

Umuyoruz ki tüm kadınlar kendi bedenleri üzerinde, sadece kendilerinin söz hakkının olduğu; anne olmak istediklerinde anne oldukları, anneliklerini özgür iradeleriyle yaşayabildikleri bir hayat sürerler.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.