İLK TÜRK KADIN HEYKELTIRAŞ: SABİHA BENGÜTAŞ

“Mizaç itibarı ile ne klasik ne de modernim. Esasen üslûp mevzubahs olamaz. Aranılan şey, sanat kıymetlerinin mevcut olup olmamasıdır. (…) En modern tanınmış büyük sanatkârlar da uzun zamanlar klâsik çalışmış kimselerdir. “Mektep” teşkil edebilmiş ne kadar sanatkâr varsa, o kadar da nazariye vardır. Fakat hepsinde temel ve esas, duygu ve samimiyet değil midir ? Yukarıda da saydığım sebeplerden dolayı, çok tetkik etmek, fakat taklit etmemek taraftarıyım. Sanat, her şeyden evvel, şahsi olmalıdır. “

1904 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Sabiha Bengütaş, ilköğrenimini  Eyüp Sultan Reşadiye Numune Mektebi’nde tamamlar. Babası Ziya Bey’in Şam’a gönderilmesi üzerine ailesiyle birlikte dört yıl boyunca burada yaşamını sürdürür. Bu arada bir yıl da Fransız Katolik Mektebi’ne devam eder. Daha sonra İstanbul’a döner, ailesiyle birlikte Büyükada’ya yerleşir ve burada Köprülü Fuat Paşa Okulu’ndan mezun olur. Küçük yaştan beri güzel sanatlara tutkusu olan Bengütaş okulda, evde resimler yapar. Bu alandaki yeteneğini geliştirmek için, 1920’de Sanayi-i Nefise Mektebi’nin Resim Şubesi’ne girer.

Bu sırada kendi kendine, antik bir büstü kopya eder. Eseri gören Heykel Şubesi Hocası İhsan Bey, bunu Sabiha Hanım’ın yaptığına inanamaz, gerçeği öğrendiği vakit  “Sen, evin temelini yapmadan çatıya çıkmışsın” diyerek beğeni ve takdirini bildirir. Sanayi-i Nefise Mektebi’nin Resim Şubesi’nde bir yıl çalıştıktan sonra bölüm değiştirerek, Heykel Şubesi’ndeki üç erkek öğrenci arasına ilk kız öğrenci olarak katılır.

SANAYİ-İ NEFİSE MEKTEBİ HEYKEL BÖLÜMÜ’NÜN İLK KIZ ÖĞRENCİSİDİR

“Bir kadının sanatkâr olamayacağını iddiâ edenler, nihayet Sanayi Nefise mektebinin yetiştirdiği ilk kadın heykeltıraşın muvaffakiyetleri önünde rükûa (eğilmeye) mecbur oldular. 
Nitekim Sabiha Ziya Hanım bizde ‘ilk yetişen heykeltıraş kadın’dır. Heykeltıraşlık -o zamanlarda zaten Türkiye’de henüz doğmaya başlayan- yeni tanınan bir sanattır. Bu yeni sanatta bir Türk kadının birden bire böyle parlak bir muvaffakiyet göstermesi doğrusu şâyân-ı takdîre değerdir.”

Sabiha Hanım’ın heykeltıraşlık tutkusu öylesine coşkulu ve güçlüdür ki, bütün gücüyle çalışarak bu mesleğin sırlarını öğrenir, Türkiye ve yurt dışında ilk Türk kadın heykeltıraş olarak tanınır.

“1920’de Sanayi-i Nefise Mektebi’nin Resim Şubesi’ne girdim. Bir gün kendi kendime, antik bir büstü kopya ettim. Eseri gören Heykel Şubesi Hocam İhsan Bey, bunu benim yaptığıma inanamadı. Gerçeği öğrenince “sen, evin temelini yapmadan çatıya çıkmışsın” diyerek beni yüreklendirdi. Sanayi-i Nefise Mektebi’nin Resim Şubesi’nde bir yıl çalıştıktan sonra bölüm değiştirerek, Heykel Şubesi’ndeki 3 erkek öğrenci arasına ilk kız öğrenci olarak katıldım.”

      

Hasan Ali Yücel

                                             

İsmet İnönü

Türkiye’nin ilk kadın heykeltıraşı olan Sabiha Hanım, çok sayıda tanınmış kişinin heykel ve büstlerini yapar. Bu ünlüler arasında Atatürk, İsmet İnönü, Abdülhak Hâmid, Ahmet Hâşim,Nâmık İsmail, Bedia Muvahhit, Prof. Dr. Âkil Muhtar, Hakkı Şinasi Paşa, Ali Fuat Paşa da vardır. 

Taksim Meydanı’ndaki Atatürk abidesini yapan ünlü İtalyan Heykeltıraş Pietro Canonica’nın asistanlığını yapan Sabiha Ziya, onunla birlikte İtalya’ya giderek 18 ay atölyesinde çalışır. Sabiha Hanım 1930’lu yıllarda Abdülhak Hâmid’in torunu diplomat, Şakir Emin Bengütaş’la evlenir. Bir diplomat eşi olarak değişik ülkelerde bulunan Sabiha Bengütaş, yabancı ülkelerde de meslek çalışmalarını sürdürür.

Sabiha Bengütaş çok sayıda eseri olan, birçok sergiye katılmış bir sanatçıdır. Saltanat’ın son yıllarında başlayan ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında gelenekleşen Galatasaray sergilerine, 1925’te ilk kez katılan kadınlar arasındadır.

Bengütaş’ın eseri olan Atatürk’ün büyük, üniformalı heykeli, dünyanın en değerli mermerlerinden olan Carrara mermerindendir (dünya doğal taş sektöründe üretim kalitesi ile birinci sırada olan İtalya’nın dünyaca ünlü mermer çeşidi)  ve günümüzde Çankaya Köşkü’nün bahçesinde bulunmaktadır. Sabiha Ziya bu heykelin eskizlerini Roma’da tamamlar. Eser, 1946 Nisan ayında, Missouri Zırhlısı ile Napoli’den İstanbul’a, oradan da Ankara’ya getirilmiştir.

İlerleyen yaşlarına kadar çalışmalarını sürdüren Sabiha Bengütaş ve eşi sonraları Ankara’ya yerleşirler ve yaşamlarını burada sürdürürler. Eşi ve kardeşlerinin ölümünden sonra bir evlat edinen Sabiha Bengütaş, 2 Ekim 1992’de yaşamını kaybeder.

Yazıda, Resimli Ay Dergisi’nin, 1927 Eylül sayısında Bengütaş ile ilgili verilen bilgilerden faydalanılmıştır.
Resimler, Sabiha Bengütaş adına açılan internet sitesinden edinilmiştir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.