ORTA ASYA’DAN BATI’YA HALI SANATI

Orta Asya’da başlayıp bütün dünyaya yayılan halı sanatı, çadırlarda, duvarlarda, evlerde yer almış, zaman içinde gelişmiş ve değişmiştir. İhtiyaca cevap vermenin dışında estetik açıdan da büyük önem taşımış ve sanat olma özelliğini daima korumuştur.
Halı sanatı, Türklere bağlı olarak, onların bulunduğu bölgelerde gelişmiştir. Türkler, yaşadıkları coğrafyalarda halının yüzlerce değişik renk, biçim ve motifte örneğini dünya sanatına kazandırmıştır.

Pazırık Halısı: Dünyanın en eski halısı olarak bilinen Pazırık halısının M.Ö. 3. yy’ da Orta Asya Hunları tarafından dokunduğu kabul edilmektedir. 1947 – 1949 yıllarında arkeolojik kazılar sırasında Sovyet Altay’larının Pazırık bölgesindeki bir mezar odası içerisinde bulunmuştur. Ayrıca ince yün iplik kullanılarak Türk düğümüyle dokunmuştur.


Yapılan arkeolojik araştırmalara göre, ilk önceleri insanlar ağaç kabuklarını ve liflerini hasır gibi örerek ilk dokumayı meydana getirmişlerdir. Daha sonraları Neolitik Dönem’de evcilleştirdiği koyunun yünlerini bükerek iplik yapmışlardır.
Sürekli yer değiştiren ve çadırlarda bir hayat sürdüren insanlar için halı, kolay taşınabilir, konulduğu zemini basılabilir hale getiren, aynı zamanda da ısı ve ses yalıtımı gibi faydaları olan bir nesneydi.
İlk zamanlar sadece bu işlevsel özellikleri için kullanılan halılar, zamanla çevreye uyum sağlayan motiflerle bezendi ve mekan içerisinde estetik kaygılar taşımaya başladı.


Dolmabahçe Sarayı’nda Çekilmiş Bir Fotoğraf

Halı özel kullanımının yanında özel törenler ya da kutlamalarda mekanların dört duvarı arasında sergileniyordu. Kamusal etkinliklerde halı, bir masanın üzerinde bulunabiliyordu ya da ayaklarının altında halı bulunduran insanların otoritesini yansıtıyordu.
14. yy.’a gelindiğinde ise Avrupalı ressamlar tablolarında Türk halılarına ciddi bir yer vermeye başlamışlardır.
İşte Avrupalı ressamların tablolarında Türk halılarına yer verdiği birkaç örnek:

Nicolo di Pietro Gerini – Scenes from the Life of Saint Matthew – 1380

Johannes Vermeer – The Music Lesson – 1662

Gerard ter Borch – A Woman playing a Lute to Two Men – 1667

Jan van Eyck – Triptych – 1437

Hans Holbein – Elçiler – 1533

Domenico Ghirlandaio – Madonna and Child Enthroned – 1483

Carlo Crivelli – The Annunciation, with Saint Emidius – 1486

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.