Slovenya’nın 60 Yaşındaki Rengarenk Geleneği: Kurentovanje Karnavalı

“Karnaval öncesi zamandan korkuyorum, çünkü cumartesi ve pazar günleri de dahil olmak üzere günde 17 saat sürekli çalışıyoruz, bu oldukça yorucu. Yine de, bu özel ruhun gelmesini sabırsızlıkla bekliyorum. Kurentija’ya ön ayak olmak büyük bir zevk ve onur” diyor karnavalın yaratıcısı Marko Klinc.

Kurentovanje, Slovenya’nın en popüler ve en kalabalık etno karnavalı. Bu 10 günlük bahar ve yenilenme ayini, bölgenin en eski şehri olan Ptuj’da, her yıl yaklaşık 10.000 katılımcıyla gerçekleşiyor. Ptuj, Avrupa’nın bu bölgesindeki en büyük, en uzun, en çok ziyaret edilen ve en uzun süre devam eden karnaval geçidinin ana mekanı.

1950’li yıllardan beri süregelen karnavalın birçok yönden tanımlanabilir bir tarafı var. İçinde hem etnik, hem performatif ögeleri hem de eğlenceyi barındıran bu karnavala biraz daha yakından bakalım.

Karnavalın etnografik kısmı, Pagan mirasından türeyen geleneksel karakterlerin bolluğuna adanmış. Geleneksel maskelerin kullanımı, kışın bitişine ve hasat vaktinin gelmesine yardımcı olduğuna inanılıyor. İnsanların inançlarında, toprağın yeni ekilmesini temsil eden, insan varlığı ve yaşaması için önem arz eden bir doğa döngüsü olduğunu kanıtlar ve kutlar nitelikte.

Birçok insan için ise festivalin en ilginç kısmı modern maskelere bürünmüş. Karnavalda, popüler kültürün, politik olayların ve genel sosyal ortamın yansımasını temsil eden maskeler kullanılıyor. Hayal gücü daima maskelerin yaratım sürecinde itici güç olmuş ve çoğu özgün maskeye ödüller bile takdim edilmiş.

Shrovetide ( Hristiyanlık’taki büyük perhiz döneminden önceki ilk pazar gününe denk gelen hafta) ortaya çıkan bu sanatsal yaratıcılıkla yakından bağlantılı. Hatta 10 gün boyunca devam eden bu karnavalın çıkış noktası. Kurent’ler, Slav geleneklerinde sınırsız zevk ve hedonizmin savurgan tanrısı olarak yorumlanan bir karakter. Karnavalın bu yönünün, dine de atıfta bulunan bir tarafı var.

Sanatsal açıdan ise, Kurentovanje’de on yıldan uzun süredir süregelen sanatsal bir koloniye sahip olan Ex tempore, bu süreçte büyük bir kaliteli sanat eseri yaratmış. Etnografik ve karnaval karakterlerinin büyüsünden ilham almış. En iyi sanat eserleri, Ptuj Belediye salonunda Galeri Magistrate’de hala sergileniyor.

Kurent geleneğinin kökenleri hala gizemini koruyor. Bir teori, bu geleneğin, İ.Ö. 1000 ile 3000 yılları arasında bölgede yaşayan İliryalılara ya da Keltlere ait olduğunu söylüyor. Başka bir teori ise, bir zamanlar bölgede ibadet edilen bir tanrıça olan Cybele’nin efsanevi eserleri tarafından getirildiğini söylüyor.

Diğerleri hala bu geleneğin, 15. ve 16. yüzyılların sonlarında Osmanlı kuşatması sırasında buraya göç eden Güneydoğu Avrupa’dan gelen Uskoks’larla geldiğine inanıyor. Fakat, Kurent’in kökeni ne olursa olsun, yıllık ritüel bu bölgede yerliler için o kadar önemli hele ki, Aralık 2017’de, kurbanların kapı kapı gezmeleri, attıkları turlar Unesco’nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesine geçmiş.

Eski bir inanışa göre, Kurent adı verilen bu kıllı figür, ülkeye mutluluk, bereket, zengin hasat ve baharı getirerek kışa ve kötülüğe gitmesini emrediyor. Bu sayede Kurent’in varlığı, kışın sonunu, baharın başlangıcını ilan etmiş oluyor.

Günlerce süren bu festivale ev sahibi olan Ptuj şehri, aynı zamanda Slovenya’nın en eski bölgesi ve böylesine eski bir karnavala ev sahipliği yaptığı için tarihi açıdan da çok önemli. Öyle ki; Ptuj 1991 yılında Avrupa Karnaval Şehirleri Federasyonu’na kabul edilmiş.

Kanlı kavgalar

Kurent geleneği, 20. yüzyılın başlarında, maskeli figürlerin kilise tarafından onaylanmaması hem de farklı köylerden gelen rakip gruplar arasındaki şiddetli çatışmalar nedeniyle, yetkililer tarafından yasaklanmış ve gelenek kaybolmaya yüz tutmuş. Cesaretlerini göstermek isteyen ve giysilerinin altında uzun bıçak ve kısa tüfek taşımak için kullanılan huzursuz anlaşmazlıkları çözmek isteyen erkekler, bu çatışmaların sonucunda ölümle tanışmışlar.

İkinci Dünya Savaşı sırasında, sokaklardaki geçit törenlerinin, Shrovetide bayramlarının ve dansların sona ermesi anlamına gelen halka açık yerlerde maske ve kostüm kullanımı yasakmış. Savaştan sonra, sosyalizmin yükselişi ve kilisenin kamusal ve politik yaşamdaki etkisinin azalmasıyla birlikte, kurentler ve halk Shrovetide kutlamalarında tekrar yer almışlar çünkü artık yıkıcı bir unsur olarak görülmemeye başlamışlar.

Ev ziyaretleri

Geleneklere göre, 2 Şubat’taki Candlemas’tan Salı günü, Shrove Salı’sına kadar, 15 kurentten oluşan gruplar, her gün köylerindeki evlerini ziyaret ederek, hasat zamanını duyurmak için avlularda dans ediyorlar. Her aile onları mutlu bir şekilde selamlayarak şarap, meyve suyu, ev yapımı bisküvi ve pasta gibi yiyecek ve içecekler ikram ediyor.

Eğer ev sahibi kurentleri uygun bir şekilde karşılamazsa, yaratıklar yerde yuvarlanıyorlar ve bunun tüm yıl boyunca kötü şans getirdiğine inanılıyor. Bir kurent, içmek ve yemek için maskesini çıkardığında ise, yeni mahsulleri çürütecek ve evcil hayvanlara zarar vereceğine inandığı için, maskesini asla ama asla yere bırakmayacaktır.

Ağır ve zengin görünen giysiler

Kurent’ler uzun koyun derisi paltolar giyiyorlar; kırmızı veya yeşil örgülü örgüler; siyah çizmeler; beş büyük inek çanına sahip bir bel zinciri; ve sembolik bir silah görevi gören gerçek kirpi derisi ile kaplanmış tahta bir yarasa olan ježevka’yı üzerilerinde taşıyorlar.

Bir kurentin hangi bölgeden geldiğini onun başlığından öğrenebiliyorsunuz. Ptujsko polje, Dravsko polje ve Slovenske gorice bölgelerinden gelen tüylü kurentler, hindi veya kaz tüyü kullanıyorlar ve saman boynuzlarını deri, renkli kâğıt şerit ve çiçeklere sarıyorlar.

Bu arada, Haloze bölgesinden gelen boynuzlu kurentler, hakiki inek boynuzları ve deriden veya kürkten yapılmış büyük, yuvarlak kulakları ile geçit törenine katılıyorlar.

Vazgeçilmez şeytan

Kurent gruplarına her zaman bir başka geleneksel bölgesel maske olan bir veya birden fazla şeytan eşlik ediyor. Kırmızı veya siyah bir kıyafet giyip, boynuzlu bir maske, sivri uçlu bir burun, uzun, kırmızı bir dil ve küçük bir trident veya dirgen takan şeytanın görevi, kurentlerin rahatsız edilmeden çalışmasını ve dönmesini sağlamak.

Bu yüzden her zaman grubun önünde ve avluya giren ilk kişi o. Kurent olmak, masraflı bir iş (kıyafetleri 1.500 €’ya kadar çıkıyor). Zaman gerektiriyor ve biraz da acı verici. Çünkü bu özel kıyafetin ağırlığı 50 kg’a kadar çıkabiliyor (eğer koyun derisinden çok daha kalın ve daha ağır olan ram derisinden yapılmışsa).

Pek çok kurent, bu karnavalda geçit töreninde yer almak ve kutlamalara başlamak, kapı kapı dolaşmak için işlerinden birkaç gün izin alıyorlar. Fakat onlara sorarsanız, harcadıkları çabaya değiyor. Kurentija onlar için sadece bir kostüm değil, kimliklerinin de bir parçası ve bu kutlama çok ciddiye aldıkları bir olay. Küçük yaşlarda Kurent olan çocuklar bile var.

Bugün kurentler, ülke genelinde Shrovetide karnavallarına ve ayrıca doğum günü kutlamaları, düğünler ve maç gibi sosyal etkinliklere de katılıyorlar. 11 gün süren festival, 1.000’den fazla kişinin atlayıp zıpladığı, dans ettiği ve sokaklarda geçit töreni yaptığı karnaval, Shrove Pazarı’na denk gelen günde (Lent’ten önceki Pazar) sona eriyor. Shrove Salı’sı ise, (Pazar gününden sonraki Salı) kutlamaların ve sokak geçitlerinin son günü ve kurentlerin de kıyafetlerini son kez giyebilecekleri gün. Bu tarihten sonra kurent çanları ertesi yıla kadar hiç çalmıyor.

Kurentovanje her yıl birçok fotoğrafçıyı ağırlıyor. Sadece Kurent’ler için değil, aynı zamanda etnografik karakterlerin çeşitliliği, geçit törenlerinin kompozisyonlarını, hazırlık anlarını, Kurentovanje’yi oluşturan veya Ptuj’u ziyaret eden insanların yüzlerindeki ifadeleri fotoğraflamaktan oldukça keyif alıyorlar.

Kurentovanje Festivali, Avrupa Kültür Başkenti 2012’de Maribor’un programına dahil edilmiş. Amaç, festivali Avrupa’daki en büyük etno karnavalına dönüştürmekmiş ve bunu başarmış olacaklar ki, Kurentovanje artık her yıl birçok fotoğrafçıyı ağırlıyor. Fotoğrafçılar sadece kurentleri görmeye değil, aynı zamanda etnografik karakterlerin çeşitliliğini, geçit törenlerinin kompozisyonlarını, hazırlık anlarını ve heyecanı, Kurentovanje’yi oluşturan veya Ptuj’u ziyaret eden insanların yüzlerindeki ifadeleri fotoğraflamaktan fazlasıyla keyif alıyorlar.

Kaynak: 1 – 2

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.