fbpx

Toplum Mühendisliği Üzerine Bir Sistem Eleştirisi: Toplum Mühendisliği Nedir?

Bugünkü konu başlığımız adından da anlayabileceğimiz üzere sosyoloji alanınına ait bir kavramdır. Sosyolojinin temel yapıtaşı olan toplum üzerinde, tam anlamıyla, inşa edilmek istenen sistemin nasıl ve hangi unsurlarla mümkün kılındığını, yaratılan bu korkunç sistemde bireylerin rolünü ve buna ek olarak konuya dair birkaç alt başlığa değineceğiz.

Toplum Mühendisliği en temel anlamda, bireylerin sistem içerisinde iktidar tarafından dayatılan ya da sunulan(?) ideolojinin en yumuşak biçimde kabul ettirilmesidir.Tarihte her dönem belirli aralıklarla kendini gösteren bu kavram, özellikle 19.yüzyılda kitle iletişim araçlarının gelişmesiyle birlikte, kitleleri yönlendirmek amacıyla ortaya çıkan bir yapıdır. Kökten uca değişmesi istenilen her türlü davranış biçimi,düşünce ve sav tehdit unsuru olarak görüldüğü an, toplum mühendisleri tarafından müdahaleye maruz kalır. Davranışları değiştirmeye yönelik hemen hemen tüm hukuki ve idari yapılar bu isim altında toplanmıştır.

Bu noktada toplum içinde bulunduğu durumu çoktan kabul etmiş olmaktadır. Çünkü öyle büyük bir manipülasyona maruz kalmıştır ki içinde bulunduğu bu hal, tam bir bilinçsizlik haline dönüşmüştür. Özellikle teknolojinin negatif yönde kullanımı ve çarpıtılan medya bu manipülasyonun kendini gösterdiği en baskın alandır. Örnek vermek gerekirse dünya çapında medyayı en iyi kullanan ve ekonomik rekabette ilk sıralarda yer alan ABD’nin geçmişten günümüze uyguladığı pek çok politika, toplum mühendisliğinin bir ürünüdür. Özellikle “özgür dünya” vaadi ve demokrasiye bağlılık iddiasıyla Irak gibi pek çok coğrafyada kitlesel dönüşüm hareketi başlatması, buna ek olarak bu dönüşüm hareketinin başarıya ulaşması toplum mühendisliğinin bir sonucudur.

Diğer örneklere bakacak olursak Sovyetler Birliği’nde Çarlık Rusya’sının toplumsal yapısı yerine yeni Sovyet kültürünü yaymak ve ideal Sovyet vatandaşını yaratmak adına kampanyalar düzenlenmiş ve bunun için tüm araçlar (basın,sinema,edebiyat)  kullanılmıştır. Benzeri uygulamalar Çin’de Kültür Devrimi programında ve Kamboçya’da da uygulanmıştır. Bir başka kutupta ise Nazi Almanyası endoktrinasyonun ve propaganda aracılığıyla toplum mühendisliğinin en net görüldüğü yerlerden biridir diyebiliriz.

En ünlü temsilcilerinden birinin Theodor Adorno olduğu Frankfurt Okulu gibi sosyoloji kuramcıları, kitle kültürü gibi bir yeni fenomenin ve bu fenomen çerçevesinde de Nazizm gibi örnekleriyle yeni manipülatif bir gücün doğuşunu gözlemlemiş ve üzerinde yorumlarda bulunmuşlardır .(1)

Toplum ve iktidar ilişkilerinden bahsedeceksek Michel Foucault’un adını anmamak büyük bir haksızlık olacaktır. “Ruh Bedenin Hapishanesidir” başlıklı yazımızdan da aşina olduğumuz üzere, Foucault’un iktidar ilişkilerine toplumsal açıdan yaklaştığını pek çoğumuz bilmekteyiz.

Modernite sorunuyla birlikte bireylerin giderek artan bir tahakküme maruz kalması; tektipleştirme, köleleştirme ve yönlendirmeye açık hale getirme gibi özellikleri bakımından, toplum mühendisliği Foucault perspektifinden incelenmeye çok müsait bir konudur. Keskin bir biçimde çalışmalarında “Toplum Mühendisliği” kavramından bahsetmese de, iktidarın varlığına ve dayatılan baskıya karşın “direniş”kelimesinin altını çizmesinden kitlesel bir uyarının ışığını yaktığını anlayabilmekteyiz.

Foucaultian bir yaklaşımla toplum mühendisliğinin günümüz koşullarında giderek artan negatif yönlü etkisi, ancak söz konusu manipülasyon araçlarının kullanımını azaltarak  engellenebilir. Bu noktada yine onun tabiriyle mikro direnişler (ki burada postmodern direnişten bizim kastettiğimiz kaosu yaratan kitle iletişim araçlarının karşıt diskurla yeniden toplumda aktive edilmesidir) vasıtasıyla toplumun farkındalık seviyesini yükseltip, dayatılan hegemonyaya karşı çıkmak gerekmektedir. Ataerkil, kapitalist sistemde hiçbir şekilde bireyin öneminin ortaya konmayışının yanı sıra; insan hayatının giderek değer kaybetmesi bizi bu konuda işlevsel olmaya itmektedir.

( Konunun devamı olan  Çarpık Sistem Ve Bir Umut Olarak Zeitgeist, bir sonraki yazıda sizlerle olacak. Şimdilik sevgiyle kalın…)

Kaynak: 1

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.