fbpx

Türk Sanat Müziği

türk sanat müziği

Türk Sanat Müziği Nedir?

Türk sanat müziği, o en güzel makamlarına ‘Gamzendeyim deva bulmam’ diyerek, kalbimizi hüsrandan hüsrana sürükleyen sözlerine ansızın kendimizi bıraktığımız bir müzik türüdür. Artık şarkılardan derbeder olduk, kalbimize bir hançer saplandı derken ‘Ah bu şarkıların gözü kör olsun’ diye girer Sanat Güneşi. Böyledir işte Türk müziği kah ağlatır kah güldürür, kah unutulmayan sevgiliyi anımsatır, kah hayalden hayale sürükleyerek yeni bir umut doğurur içimizde ve aniden sorarız kendimize ‘Sevgi neydi? Sevgi emekti, sevgi dostluktu, sevgi iyilikti.’ diye cevaplarız ve hafiften gülümseriz. Bizi öyle deryalara sürükler ki feleğimiz şaşar, nerede olduğumuzu unuturuz. Peki bizleri ahenkten ahenge sürükleyen bu sanat, nasıl doğdu? Hadi birlikte inceleyelim:

Türk Sanat Müziği Tarihi

Cumhuriyet döneminde, bazı batı müziği iddialara karşı cevap olarak ‘türk’ ve ‘klasik’ kelimeleri bir araya gelerek türetilmiştir. Batılı müzik taraftarları, Osmanlı müziğinin Türklere ait değil de, Bizans ve İran müziği kaynaklı olduğunu ileri sürmekteydiler ancak Batılı müzik çevrelerince saygınlıkları olan Hüseyin Sadettin Arel ve Rauf Yekta gibi müzikologlar, bu iddia ve tezlere kanıtlanabilir belgeler ile çürütmüşlerdir.

1929 yılında bu müzik geleneği yok sayılarak 10 ay süreyle radyolarda çalınması yasaklanmıştır. Klasik Türk Müziği, bu ideolojiden kaynaklı olarak Klasik Türk müziğini modern yöntemlerle öğreten konservatuarlar 1970 yılında ancak kurulumunu tamamlayarak, eğitim hayatına başlamıştır. Osmanlı döneminde bu müzik türüne ‘musiki’ dendiği gibi, ‘Osmanlı Müziği’ ve ‘Geleneksel Türk Müziği’ de denmekteydi.

10.yüzyıl Farabi ile başlayan döneme 11. Yüzyıl başlarında Abdülkadir Meragi Yeni bir döneme girişi sağlayarak Türk müziğine yön vermiştir. 16.yüzyılda Türk müziğinde ses perdelerinde ve makamlarında bazı değişiklikler yapılmıştır.Selçuklu, Orta Asya ve Osmanlı Devleti’nin bir ürünü olarak ortaya çıkan Türk müziği, birçok farklı kültürlerden etkilenerek, kendi ulusal kültüründe, makam sayı ve anlayışında, formunda ve usullerinde zengin bir tür olarak günümüze kadar gelmiştir.

Türk Sanat Müziği, 1640 ile 1712 Itri’nin yaşadığı dönemlerden, 1730’a kadar Osmanlı Devleti’nde Avrupai ve Rokoko etkileri hissedilmekteydi. İsmail Dede Efendi’nin 1846 yılında ölümüne değin son klasik dönem olarak anılmaktadır. 1839 Tanzimat Fermanı’ndan, 1945 II. Dünya Savaşı2na kadar ise uzanan döneme henüz Türk sanat müziği değil, romantik dönem olarak geçmekteydi.

Önde Gelen Sanatçılar

Türk Sanat Müziği, 20.yüzyılın ortalarından günümüze kadar olan döneme ‘Çağdaş Dönem’ denmektedir ve dönemin önemli temsilcilerinden birini Münir Nurettin Selçuk oluşturmaktadır. Bu dönemde modern müzik tarzına uygun olarak Türk Sanat Müziği’ne hakin duruma gelen kısa süreli, kısa güfteli ve hareketli şarkı ve fantezi formları ön plandadır. Batı müziğinin etki ile Türk sanat müziğine saz ve saz heyetlerine; piyano, klarnet, keman gibi enstrümanlar eşlik etmiştir. Tasavvuf felsefesinde tefekkürü amaç edinen musiki geleneği anlayışı yerine eğlence odaklı bir müzik yerine gelmiştir. Ancak Hacı Arif Bey ile devam eden türk sanat müziği geleneğini Fehmi Tokay, Zeki Arif Ergin, Ahmet Avni besteleriyle devam etmişlerdir.

Günümüzde Türk Sanat Müziği kamu radyo ve televizyonlarda, gazino kültüründe devam edilerek, ticari amaç güdülerek kitlelere yönelmiştir. Günümüzde Sadettin Kaynak, Bimen Şen, Refik Fersan, Yesari Asım Arsoy ve Avni Anıl Türk Sanat Müziği’nin en önemli bestecileri olarak görülmektedir. Piyasa müziği olarak anılan, popülerizmi en fazla olanlar arasında Yusuf Nalkesen, Şekip Ayhan Özışık ve Teoman gösterilmektedir. Bunların dışında TRT de repertuarında 19 bine yakın Türk musikisi bulunmaktadır.

1-Saadettin Kaynak

Birden fazla makamı aynı şarkıda birleştirerek, adeta şarkı bir hikaye oluşturmaktadır.

 2- Bimen Şen

Besteleriyle kulakları mest eden sanatçıdır.

3- Refik Ersan

Günümüzde ise popülerimi en fazla olarak görülen;

4- Şekip Ayhan Özışık

Hem bestekar hem sanatçı olan Ayhan Özışık’ın sesinden ‘Kalbimin sahibi sensin orda yalnız sen varsın’

5- Teoman Alpay

Günümüzün en iyi Türk Sanat müziği bestekarı olarak gösterilen Teoman Alpay, öyleki Emel Sayın, Zeki Müren, Müzeyyen Senar, Behiye Aksoy, Ahmet Özhan gibi sanatçılar bir çok konserde şarkılarını icra etmişlerdir.

Kullanılan Makamlar

17.yy’da Koca Osman, Çömlekçizade Recep, Hafız Post ve Itri ile başlayan Türk Sanat Müziği’nin birden fazla makamı bulunmaktadır. Bunlardan birkaçı:

  • Acemkürdi Makamı (Lütfedilen Mutluluk)

Acem Makamını meydana getiren, Kürdi dörtlü veya beşlisi eklenerek oluşmuş bir seyir inicisidir. Kavaidi Tanbur öncüsü olarak kabul edilmektedir.

Örnek: Zeki Müren- Zehretme Hatayı Bana Cananım

  • Hicaz Makamı (Aşktan Yanmak)

Hicaz dörtlüsüne Neva perdesinde Rast beşlisinin eklenmesiyle oluşmaktadır. Arabistan’da bir ilin adı olarak geçen Türk sanat müziğindeki makam, ilk olarak 14. Yüzyılda Urmevi’nin eserlerinde görünmektedir.

Örnek: Aziz Türk Sanat Müziği Grubu- Akasyalar Açarken

  • Hüzzam Makamı (Parlak Hüzün)

Hüzzam beşlisine Eviç perdesinde Hicaz dörtlüsünün Humayun dizisi halinde uzanarak, Gernaiye perdesinden Buselik beşlisini oluşturmaktadır. İlk olarak Kantemur’un eserlerinde görünmektedir.

Örnek: Zeki Müren- Anlatılmaz Bin Dert ile Geçiyor Ömrüm

  • Süzinak Makamı (Yakıcı)

Rast beşlisine Neva perdesi üzerinden Hicaz dörtlüsünün eklenmesiyle meydana gelen seyir inici- çıkıcı bir makamdır. İlk olarak 785 yılında Vardokosta Seyfi Ahmet Ağa’nın eserlerinde görünmektedir.

Örnek: Safiye Ayla- Dokunma Kalbime Zira Çok İncedir Kırılır

  • Hicazkar Makamı (Aşka Sebat)

Türk sanat Müziği’nde zarafet ve hayal gücü anlamına gelen makam, hicaz beşlisine Neva perdesi üzerinden Hicaz dörtlüsünün eklenmesiyle oluşmaktadır. İlk olarak 18. Yüzyılın ikinci yarısında Abdulbaki Nasır Dede’nin eserlerinde görünmektedir.

Örnek:Nesrin Sipahi – Mestim bu gece sen de bana mest olarak gel

  • Hüseyni Makamı (Aşk Ağıtı)

Hüseyni beşlisine, Hüseyni perdesinden Uşşak dörtlüsünün eklenmesiyle oluşmaktadır. İlk olarak 14. Yüzyılda Safiyüddün Abdülmümin eserlerinde görünmektedir.

Örnek: Münir Nurettin Selçuk- Varalım kûy-i dilârâya gönül hû diyerek

  • Karcığar Makamı (Mutluluğu Arayış)

Uşşak dörtlüsüne Neva perdesinden Hicaz beşlisinin eklenmesiyle oluşan inici- çıkıcı bir makamdır. İlk olarak 15. Yüzyılda Nizamoğlu Yusuf’a ait kuramlarda görünmektedir.

Örnek: Meral Uğurlu- Sevmemiş Bir Sevdiğim Var Anlamaz Sevda Nedir

  • Kürdili Hicazkar Makamı (Yakıcı Hüzün)

Rast perdesi üzerinden Kürdi dörtlüsüne Çargah perdesi yoluyla bir Buselik beşlisini eklenmesiyle oluşan seyri inici bir makamdır. İlk olarak 1855 yılında Hacı Arif Bey tarafından kullanıldığı görülmüştür.

Kürdili Hicazkar Makamı (Yakıcı Hüzün)

Örnek: Nesrin Sipahi- Öyle Dudak Büküp hor gözle Bakma

  • Mahür Makamı (Sevincin Zirvesi)

Türk Sanat Müziği’nin Rast perdesi üzerinden Çargah beşlisine Neva perdesinde Çargah dörtlüsünün eklenmesiyle oluşan seyri inici bir makamdır. Hindistan’da Haydarabat Nizamlığı’nda bir şehir olan Mahür, ilk olarak 14.yüzyılda II.Mehmet’e ait eserlerde rastlanmıştır.

Örnek: Müzeyyen Senar- Hoş Geldin Evimize

Türk Sanat Müziği’nde Kullanılan Enstrümanlar

Türk Sanat Müziği’nde kullanılan enstrümanlar, kendi içerisinde kategorilere ve farklı Türlerin enstrümanları olma özelliği taşımaktadır.

 Vurmalı Sazlar

  • Tahtalar

Çevgan (askeri müzik), Kaşık (halk oyunları) ve Çalpara / Çengi Çubuğu (Köçekçe ve Tavşanca’larda) kullanılan Türk Sanat Müziği enstrümanlarındandır.

  • Zilliler

Zilli Maşa (Halk oyunları) , Zil – Halile (tekke müziği), Mehter Zili (askeri müzik), Hitit Sistrumu (askeri müzik)ve Parmak Zili (eski ve yeni raks müziği)  bu müzik türünde kullanılmaktadır.

  • Derililer

Kös (askeri müzik), Davul (askeri ve halk müziği), Nakkare (askeri müzik), Kudüm (tasavvuf ve klâsik müzik), Def (fasıl müziği), Bendir (tasavvuf müziği), Nevbe (tasavvuf müziği), Darbuka (oyun havaları)

  • Fırınlanmışlar

Cam Bardaklar (oyun müziği), Kâseler (oyun müziği), Fincanlar (oyun müziği) kullanılmıştır.

Nefesli Sazlar

1) Dilliler

Zurna (askeri ve halk müziği), Mey (halk müziği), Kaval (halk müziği), Tulum (halk müziği),Sipsi (halk müziği), Çifte (halk müziği), Arğul (halk müziği), Düdük (halk müziği) Türk Sanat Müziği’nin diğer enstrümanlarıdır.

2) Dilsizler

Kaval (halk müziği), Nefir (askeri müzik), Ney (klâsik ve tasavvuf müziği), Girift (klâsik müzik), Miskal (klâsik müzik), Pîşe (klâsik müzik), Mû (klâsik müzik), Kara kamış (klâsik müzik), Komuz(oyun müziği),Garmon Mızıka (oyun müziği),Hokkabaz Borusu (eğlence müziği), Mizmar (klâsik müzik) Türk Sanat Müziği’nde kullanılan enstrümanlardır.

Telli Sazlar

1- Yaylılar 

Sînekeman (klasik müzik), Iklıg (halk müziği), Keman (klâsik müzik), Rebab (tasavvuf müziği), Klâsik Kemençe (klâsik müzik), Karadeniz Kemençesi (halk müziği), Ağaç Kemane (halk müziği), Yaylı Tanbur (klâsik müzik), Kabak Kemane (halk müziği) kullanılmaktadır.

2- Mızraplılar

Nay (halk müziği), Kopuz (askeri ve halk müziği), Kolca Kopuz (halk müziği), Lâvta (Oyun Müziği), Çeng ( Mugni) Klasik Müzik, Tanbur Klasik Müzik, Ud (klâsik ve halk müziği), Kanun (klasik ve halk müziği), Santur (klâsik müzik) , Saz Ailesi, Cura (halk müziği), Cura-Bağlama (halk müziği), Bağlama (halk müziği),  Tanbura (halk müziği),, Dîvan (Meydan) sazı (halk müziği)kullanılmaktadır. Bunların dışında Tar Ailesi, Dombra (halk müziği), Dotar (halk müziği), Setar (halk müziği), Asya (Türk müziği çalgıları), Balaban (MEY) (halk müziği), Gubuz (halk müziği), Koray (halk müziği), Sıbızgı (halk müziği), Mazhar (halk müziği), Gıçek (halk müziği), Kılkopuz (halk müziği), Rubab (halk müziği) ve Kemençe (halk müziği), Türk Sanat Müziği’nde kullanılan enstrümanlardır.

 

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.