fbpx

Varlık ve Hiçlik Arasında Bir Rüya İçin Ağıt: Shirin Neshat

Bu yazımızda sahip olduğu kimliğiyle pek çok coğrafyada (özellikle batının entelektüel kesimlerce) adından övgüyle söz ettiren İranlı çağdaş sanatçı Shirin Neshat’ın hayatına ve eserlerine bakacağız.

Neshat’ı yazımızın konusu olarak seçmekteki amacımız bu harika kadının sanatındaki ince nüanslara değinme isteğidir. Çünkü  Neshat’ın eserlerinde özellikle doğunun saf kan acımasızlığına dair bolca sosyolojik ve felsefik unsur bulunmaktadır.

Biyografisine bakarsak, usta sanatçı çocuk yaşta ülkesinden ayrılmak zorunda kalmış ve adeta bir sürgün hayatı yaşamıştır. Sanatını şekillendiren en büyük etmenlerden birinin bu erken ve istenmeyen ayrılık olduğunu söyleyen sanatçı, İran Devriminin yaşandığı yıllarda ABD’ye giderek eğitimini burada tamamlamıştır.Batının fikir dünyasını büyük ölçüde etkilediğini ve doğuya dair motifleri ele alışında bu etkinin derin izlerini görmenin mümkün olduğunu söyleyebiliriz.

Ondaki dile getirilmeyen fakat son derece keskin bir biçimde izleyiciye sunulan bu hassasiyet, kendisinin de bir parçası olduğu “kadın” kimliğinin en çarpıcı ve eleştirel şekilde sunulması arzusundan kaynaklanmaktadır. Onun eserlerinde göze çarpan en büyük felsefik problem “özgürlük” ve “kimlik”problemidir. Ülkesindeki mevcut teokratik sistem karşısında özgürlüğünü ve kadın kimliğini yitiren her kadın için asla unutulmayacak bir çığlık gibidir.

“Shirin Neshat’ın sanatındaki başlıca problem genel olarak Ortadoğu’da, özel olarak İran’da kadınların, içinde bulundukları sistemlerin ya da muhalif grupların üyeleri olarak yaşadıkları deneyimler ve İslami rejimlerin; siyasal hareketlerin yarattığı atmosferde, kadın bedeninin maruz kaldığı hegemonya mücadelesidir. Neshat, fotoğrafları ve video enstalasyonlarıyla fazlasıyla politize olmuş bir coğrafyada kadın kimliğinin nasıl belirdiğini, onaylamak ya da reddetmekten öte, tanık olmak olarak tanımlayabileceğimiz bir yaklaşımla sanatında ifade etmektedir.”diyor Kubilay Akman ve böylece Neshat’a dair en doğru yorumlardan birini yapmış oluyor.

“Kimse bir kadın olarak var olmanın kolay olduğunu söyleyemez.”

Eserlerinde baskıcı yönetim ve şiddetin ağır etkilerini insan bedeni üzerinden yansıtmaya çalışan Neshat, aldığı eğitimden sonra döndüğü ana yurdunda hiçbir şeyin eskisi gibi olmadığını görür ve bu durum onu derin bir keder ve harekete geçme isteği arasında bir yerlerde bırakır. Sonunda İran’ın o günkü manzaralarını eleştirel bir üslupla sanatına yansıtmaya karar verir ve bizlere harika fotoğraf kareleri bırakır. Özellikle Women of Allah (Allah’ın Kadınları) adlı çalışması etkileyici eserleri arasında olma özelliği taşımaktadır.

Neshat, Allah’ın Kadınları adlı sergisinde model olarak ağırlıklı şekilde kendi görsellerine yer vermiştir. Kadın vücudunun dine göre görülmesi, sakınca yaratmayan yerlerinde görülen ve hangi dilde yazılırsa yazılsın İslamı sembolize eden Arap harfleri ve Farsça yazıların yanı sıra; silah motifinin de sıklıkla kullanılması, sistem içinde kadının giderek politikleşip, militarize edilmesini simgeler.

Neshat fotoğraflarıyla belki de doğunun acı gerçeğini gözler önüne sererken, zaman zaman bir teslimiyet ve kabulleniş de okunur eserlerindeki gözlerde. Fakat aynı zamanda Neshat’a özgü mesajlar da içerir bu fotoğraflar. Onun için radikal bir feminist ya da bir devrimci olduğunu söylemek doğru olmayacaktır. O sadece pek çoğu gibi kendi topraklarında sanatını icra edememiş bir sanatçıydı. Ülkesinin geçirdiği korkunç değişime, devrim yıllarına tanık olmuş ve bu tanıklık onu bugünkü Shirin Neshat haline getirmiştir.

Pek çok sindirilmiş kadının sesi olup, bu sesi evrensel bir forma ulaştırmayı başaran Neshat çalışmalarını ve yaşamını New York ‘ta sürdürmektedir.

Eserleri

2009’da ilk uzun metrajlı filmi Woman Without Men’i çekmiş olan Neshat, bu filmiyle 66. Venedik Uluslararası Film Festivali’nde En İyi Yönetmen dalında Gümüş Aslan Ödülü’ne layık görülmüştür. Neshat’ın daha yakın zamandaki fotoğraf serileri, The Book of Kings (2012), Our House is on Fire (2013), The Home of My Eyes (2015) ve Dreamers‘ı (2016) kapsıyor.

 

Kaynak; 1 –  2

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.